16
Κυρ, Δεκ

Λιμάνι Παροικιάς | 5000 χρόνια ιστορίας

Πάρος

Τα πρώτα ίχνη πολιτισμού στην Πάρο είναι Μινωικά, το 3000 πΧ, και το πρώτο όνομά της, Μινώα.


 

Από τότε, διαδοχικά τα ονόματά της είναι Πάρος, Πακτία, Δημητριάς, Ζάκυνθος, Υρία και Υλήεσσα, αναφερόμενη στα πυκνά της δάση. Γεγονός που σήμερα μας ξενίζει, αλλά δείχνει πόσες δραματικές αλλαγές έχουν συμβεί σε αυτόν τον μικρό τόπο. Πέρασαν από εδώ Μινωίτες, Πέρσες, Αθηναίοι, Ρωμαίοι, Βυζαντινοί, Φράγκοι, Ενετοί, Τούρκοι. Όλοι άφησαν το στίγμα τους: Οι αρχαίοι ναοί και τα λατρευτικά κέντρα, τα λατομεία μαρμάρου, οι Ακροπόλεις, τα Κάστρα, η Εκατονταπυλιανή. Αυτή κτίστηκε τον 4ο αιώνα από τον ίδιο τον Μ. Κωνσταντίνο ως εκπλήρωση τάματος της μητέρας του.


 

Η σημερινή πόλη της Παροικιάς αναπτύχθηκε πάνω στο αρχαίο άστυ της Πάρου. Η αρχαία πόλη εξαπλωνόταν από τους πρόποδες των Αγίων Αναργύρων, μέχρι την παραλία όπου εκρέουν δυο ποτάμια, ο Κορμός και ο Κατσίκης. Ισχυρό τείχος προφύλασσε την αρχαία πόλη. Ο όρμος της Παροικιάς ανοίγει την είσοδο του στα ΝΔ σε μήκος 1.500μ. Το εμβαδόν του είναι περίπου 4 τ.χλμ. επιτρέποντας την άνετη κίνηση των πλοίων. Το ακρωτήρι του Άγιου Φωκά στα βόρεια προστατεύει τον όρμο από τους δυνατούς Β και ΒΔ ανέμους που πνέουν στην περιοχή.


 

Λιμάνι


 

Η πόλη είχε δυο λιμάνια τα οποία βρίσκονται στα ΒΑ και ΒΔ της ακρόπολης. Κατά μήκος της ακτής ανάμεσα στα λιμάνια, εντοπίζονται αποθήκες, εργαστήρια και μαγαζιά. Στη δυτική ακτή υπήρχε ένας μεγάλος μόλος με κατεύθυνση προς βορρά. Από τα ευρήματα διαπιστώνεται ότι η περιοχή του λιμένα σε αυτό το σημείο ήταν οχυρωμένη. Τα κτίρια που βρίσκονται κατά μήκος της ακτής προφανώς έχουν άμεση σχέση με αυτόν τον μόλο. Αντίθετα, αυτές οι κατασκευές δεν φαίνεται να σχετίζονται με τον μόλο στα ανατολικά ο οποίος βρίσκεται μπροστά από την ελληνιστική νεκρόπολη. Δυστυχώς τα λείψανα του αρχαίου μόλου δεν είναι διακριτά πλέον, λόγω της κατασκευής σύγχρονου λιμενοβραχίονα στο ίδιο σημείο.


 

Το επάνω τμήμα των μόλων βρίσκεται σε βάθος περίπου 2-3 μ. κάτω από τη σημερινή επιφάνεια της θάλασσας. Υπολογίζεται ότι το ύψος της άνω επιφάνειας της κατασκευής στην περίοδο που δημιουργήθηκαν ήταν 1μ. επάνω από τη στάθμη της θάλασσας. Η χρονολόγηση των μόλων είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Και οι δύο μόλοι είχαν γλωσσοειδή απόληξη. Και οι δύο μόλοι, είναι τώρα θαμμένοι. Από το τέλος του 8ου π Χ. αιώνα ως τα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ. η Πάρος αναδείχτηκε σ’ ένα από τα βασικά κέντρα παραγωγής της αρχαίας ελληνικής τέχνης. Το πάριο μάρμαρο με την εξαιρετική του ποιότητα, αποτέλεσε το καλύτερο υλικό για τη γλυπτική. Βεβαιωμένη χρήση λατομείων ανοιχτής εξόρυξης έχουμε από τις πρώτες δεκαετίες του 7ου αιώνα π.Χ. ενώ η συστηματική εξόρυξη χρονολογείται από τα μέσα του 6ου αιώνα και γίνεται σε εκτεταμένα υπόγεια λατομεία. Τα λατομεία αυτά ήταν πηγή πλούτου για το νησί της Πάρου. Από το μάρμαρο αυτό έχουν κατασκευαστεί πασίγνωστα γλυπτά. Η εξόρυξη μαρμάρου, με μεγάλα διαλείμματα, συνεχίζεται μέχρι και σήμερα.


 

Τουρκοκρατία


 

Το 1537 ο τουρκικός στόλος κατέλαβε το νησί. Το λιμάνι της Πάρου μετατράπηκε σε πολεμικό ναύσταθμο και ακολουθεί ερήμωση. Το κατεστραμμένο πλέον νησί ενσωματώνεται στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (1566) και γίνεται ορμητήριο πειρατών.


 

Κατά τη διάρκεια των Ρωσοτουρκικών πολέμων (1770-1777) ο ρωσικός στόλος χρησιμοποιεί τον ασφαλή όρμο της Νάουσας σαν ορμητήριο στο Αιγαίο. Κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας υπήρχε περιοδική τουρκική παρουσία μόνο για επίλυση μικροδιαφορών και συλλογή φόρων, κυρίως σε αλεύρι. Για εύκολη και γρήγορη διαδικασία οι αλευρόμυλοι συγκεντρώθηκαν κοντά στο λιμάνι του Δρυού και στον κόλπο της Παροικιάς. Την περίοδο αυτής της «ακμής» στην Παροικιά υπήρχαν 14 ανεμόμυλοι. Με την απελευθέρωση το 1827 (με τη συνθήκη του Λονδίνου), η Πάρος, όπως και όλα τα νησιά των Κυκλάδων, προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος. Τότε αρχίζει μια διαδρομή που χαρακτηρίζεται από αλματώδη κοινωνική ανάπτυξη.


 

Λιμάνι Παροικιάς


 

Στην Παροικιά επί Όθωνος κτίστηκε το 1858 προβλήτα πάνω σε υπάρχοντα ύφαλο που μάλλον ήταν ένα από τα αρχαία λιμάνια, σαν κύριο λιμάνι εξυπηρέτησης του νησιού.


 

Το 1867 ο φάρος του Αγίου Φωκά από τη γαλλική εταιρία φάρων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, και το 1880 το «Βίντζι» από την ελληνική εταιρία μαρμάρων της. Το «Βίντζι» ήταν μέσα στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου και εξυπηρετούσε αποκλειστικά τις μεταφορές των μαρμάρινων όγκων. Αυτοί μεταφέρονταν με τραίνο από τα λατομεία στο Μαράθι. Το εργοστάσιο τότε ήταν έξω από τα όρια της Πόλης.


 

Και οι δύο προβλήτες της Παροικιάς, ήταν κατασκευασμένες κυρίως με μεγάλους όγκους από ντόπιο μάρμαρο και… αρχαία μέλη! Η εταιρία μαρμάρων μετά από μια θυελλώδη πορεία που αναστάτωσε όλη την Πάρο, χρεοκόπησε οριστικά το 1917. Οι φράκτες που περιβάλλανε το εργοστάσιο μέχρι την παραλία κατεδαφίστηκαν και συνεχίστηκε ο παραλιακός δρόμος προς Λιβάδια. Το Βίντζι και οι παραλίες γύρω από αυτό μετετράπησαν, με ελάχιστες παρεμβάσεις, σε αλιευτικό λιμένα, υποτυπώδες καταφύγιο σκαφών και λίγο μακρύτερα, καρνάγιο. Στο πρώτο μισό του 20ου αι. και λίγο παραπάνω, καμιά αλλαγή δεν έγινε στις προβλήτες, αλλά κατασκευάστηκε παραλιακός δρόμος που εξαφάνισε πολλά από τα υποθαλάσσια ερείπια. Το λιμάνι εξακολουθούσε να είναι υποτυπώδες, και τα περισσότερα πλοία ελλιμένιζαν αρόδο. Μια επέκταση της προβλήτας λίγων μέτρων, δεν έλυσε κανένα πρόβλημα.


 

20ος αι.


 

Το 1965-1967, λόγω επιτακτικής ανάγκης από την ολοένα αυξανόμενη τουριστική κίνηση, έγινε η πρώτη ουσιαστική επέκταση του λιμανιού, που στην ουσία ήταν η αξονική επέκταση της παλιάς προβλήτας.


 

Εκείνη την περίοδο δημιουργήθηκαν νέες εταιρίες λατομείων που αναγκαστικά άρχισαν να χρησιμοποιούν το Βίντζι για τις μεταφορές τους, παράλληλα με την μεταφορά πετρελαιοειδών και δέσιμο καϊκιών. Τη δεκαετία του ’80 επεκτάθηκε κατά πλάτος ο παραλιακός δρόμος, και μπαζώθηκε με βράχια μεγάλο τμήμα της δυτικής ακτής, για προστασία της αναπτυσσόμενης πόλης από τους νότιους κυματισμούς. Όλα τα αρχαία που προαναφέραμε, καλύφθηκαν. Το 1999 αποφασίσθηκε η κατασκευή ενός λιμανιού που θα ένωνε τις δύο προβλήτες (λιμάνι - Βίντζι) και λόγω μεγέθους, θα έλυνε όλα τα προβλήματα για πολλές δεκαετίες.


 

21ος αι.


 

Οι πρώτες ανασκαφές το 2000 έφεραν στο φως πλήθος αρχαιολογικών ευρημάτων, και φυσικά η κατασκευή ματαιώθηκε. Οι έρευνες που έγιναν έδειξαν ότι η περιοχή κρύβει ακόμα τεράστιους θησαυρούς. Μετά την περάτωση της έρευνας, η ευρύτερη θαλάσσια περιοχή του λιμένα της Παροικιάς, κηρύχθηκε ως ενάλιος αρχαιολογικός χώρος.


 

Το λιμάνι αναγκαστικά επεκτάθηκε προς τα νότια, (νέο λιμάνι) δημιουργώντας πολλά προβλήματα στην περιοχή του Πάνω Γιαλού, ο οποίος στην ουσία, εξαφανίστηκε και μόνιμο κυκλοφοριακό πρόβλημα στην πόλη, λόγω ανισόρροπης κατανομής δραστηριοτήτων. Παράλληλα μ’ αυτά, η προβλήτα Βίντζι σταδιακά μετατράπηκε αναγκαστικά σε εμπορικό λιμένα, χωρίς όμως να έχει τις προδιαγραφές για κάτι τέτοιο. Τσιμεντωνόταν και μεταλλάσσονταν συνεχώς, μέχρι τη σημερινή μορφή.


 

Σήμερα, η επιφάνεια της έχει ανυψωθεί κατά τουλάχιστον 30 πόντους και ακόμα περισσότερο στα σημεία φόρτωσης. Τις τελευταίες 10ετίες η επιβατική κίνηση του λιμανιού αυξάνεται τους καλοκαιρινούς μήνες με γεωμετρική πρόοδο, με όλο και μεγαλύτερα και ταχύτερα πλοία, ενώ η εμπορική κίνηση στο Βίντζι γίνεται κυρίως τους υπόλοιπους μήνες με εξαίρεση τα πετρελαιοειδή. Το Βίντζι για 8,5 μήνες τον χρόνο χρησιμοποιείται συνεχώς, 7 μέρες την εβδομάδα, με οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες και όσο υπάρχει φυσικό φως, για φόρτωση χύδην αδρανών. Η στάθμη του βυθού έχει ανέλθει τόσο από το λεπτόκοκκο ίζημα από τα αδρανή, που πρόσφατα φορτηγό πλοίο «κάθισε» δίπλα στην προβλήτα! Φυσικά όλη η ζωή στον βυθό έχει εξαφανιστεί. Στη διπλανή «Σιδερένια» και την γύρω περιοχή, δημιουργήθηκαν αγκυροβόλια για αλιευτικά και σκάφη αναψυχής


 

Από το 2016 έχει ξεκινήσει να εκπονείται Master Plan λιμένος, για βελτίωση της ασφυκτικής κατάστασης από την αλματώδη τουριστική κίνηση, με ορίζοντα πραγματοποιήσεως την 25ετία. Το εμπορικό λιμάνι έχει αποφασισθεί από το 1996, ότι θα γίνει στην περιοχή Καμινάκι, στην ανατολική πλευρά της Πάρου και οι πρώτες φάσεις των διαδικασιών, έχουν ήδη ξεκινήσει.

Οι Παροικιώτες ελπίζουμε σε ένα καλύτερο αύριο.


 

Πέτρος Αυλήτης

Πρόεδρος του συλλόγου παραδοσιακού οικισμού Παροικιάς