17
Πεμ, Ιαν

Ιεροψαλτηρίου ανάλεκτα | Του Μανώλη Ι. Χανιώτη

> Απόψεις

Στην ακολουθία του Όρθρου ψάλλονται και αργά «Ευλογητάρια», τροπάρια που αρχίζουν με το προΰμνιο «Ευλογητός ει Κύριε», κυρίως τη Μεγάλη Παρασκευή το βράδυ. 

Στις βραδινές ακολουθίες των Όρθρων της Μεγάλης Εβδομάδας, στους Αίνους, που αρχίζουν με το «Πάσα Πνοή», «Αινείτε τον Κύριον», ψάλλεται αργά το «Αινείτε». Κι αυτό μελώδημα του Ιακώβου, ώστε να προλάβει ο χοροστατών Αρχιερέας να κατέλθει από το θρόνο, να προσκυνήσει την εικόνα του «Νυμφίου» ή του «Μυστικού Δείπνου» ή τον Σταυρό, να ευλογήσει το εκκλησίασμα, και να επανέλθει στο θρόνο.
Στις παρακλήσεις του Δεκαπενταυγούστου, το Μεγαλυνάριο «Άλαλα τα χείλη των ασεβών» ψάλλεται κι αυτό αργά ώστε να κατέλθει πάλι ο Αρχιερέας που χοροστατεί, να προσκυνήσει την εικόνα της Παναγίας, να ευλογήσει τους πιστούς και να επανέλθει στο θρόνο. Στην ακολουθία του Όρθρου, εάν χοροστατεί Αρχιερέας, μετά το «Πάσα Πνοή» και το «Αινείτε τον Κύριον», πριν εισέλθει στο Ιερό όπου θα προεξάρχει της Θείας Λειτουργίας, κατέρχεται του θρόνου και προσεύχεται προ των ιερών εικόνων λαμβάνοντας τον λεγόμενον «Καιρόν». Οι χοροί, από την κάθοδο από του θρόνου μέχρι την είσοδο στο Ιερό Βήμα, ψάλλουν αργά το «Τον Δεσπότην και Αρχιερέα ημών Κύριε φύλαττε εις πολλά έτη». «Μέλος αρχαίου» όπως επιγράφεται. Μετά την είσοδό του στο Ιερό Βήμα, ο Αρχιερέας τελειώνει την ακολουθία της «Προσκομιδής» που έχουν αρχίσει οι συλλειτουργοί ιερείς και ενδύεται τα αρχιερατικά άμφια. Η ένδυση των αμφίων και η απέκδυσή τους γίνεται σε όλους τους βαθμούς της ιεροσύνης. Του αρχιερέως όμως γίνεται και εκτός του Ιερού Βήματος. Οι ευχές οι σχετικές με την ένδυση απαγγέλονται εκφώνως ενώ ψάλλεται η αργή υπέροχη σύνθεση «Άνωθεν οι Προφήται» του Μαΐστορος Ιωάννη Κουκουζέλη.
Στην ακολουθία της Θείας Λειτουργίας, μετά την ανάγνωση του Αποστόλου και του Ευαγγελίου, ψάλλονται αντίστοιχα σε αργό μέλος το «Αλληλούια» και το «Δόξα Σοι Κύριε» προκειμένου να καλυφθεί ο χρόνος της μετάβασης του Διακόνου από το Ιερό Βήμα στον άμβωνα και η επιστροφή του. Σε αργό μέλος ψάλλεται και ο «Χερουβικός Ύμνος». Στο σημείο αυτό, τα παλιά χρόνια γινόταν η παράδοση των προσφορών των πιστών. Για να καλυφθεί ο χρόνος αυτός χωρίς να διακοπεί η ακολουθία, ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός καθιέρωσε αυτήν την ψαλμωδία. Αντ’ αυτού (Χερουβικού), τη Μεγάλη Πέμπτη ψάλλεται το «Του Δείπνου Σου του μυστικού» και το Μεγάλο Σάββατο το «Σιγησάτω πάσα σαρξ βροτεία». Αρχαιότατος ύμνος. Εάν, αντί της λειτουργίας του Αγίου Χρυσοστόμου που συνήθως τελείται, τελεσθεί η λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, και επειδή οι ευχές της είναι εκτεταμένες, ψάλλονται τα αργά λειτουργικά (Πατέρα Υιόν, Άγιος, Άγιος,…). Το Κοινωνικό ψάλλεται αργά για να καλυφθεί ο χρόνος αναγνώσεως μυστικών ευχών και η Θεία Κοινωνία των ιερέων εντός του Ιερού Βήματος.
Όλα τα προαναφερθέντα αργοσύντομα μελουργήματα θεωρούνται ως απότοκες συντετμημένες μελωδίες από τα αργά μελωδήματα, μαθήματα όπως λέγονται, κορυφαίων μελωδών, «αφθάστου κάλλους», όπως πολλοί περί τη μουσικήν διατρίβοντες χαρακτηρίζουν. Έργα που η μεγάλη κυρία της μουσικής, η δική μας αλλά και διεθνής Σοφία Σπανούδη, έχει γράψει ότι στέκονται περήφανα και ισάξια δίπλα στα μεγάλα έργα των Δυτικών μουσουργών.

Κλείνοντας το σημείωμα αυτό, απευθυνόμενος σε φίλους και «φίλους», που καλοπροαίρετα ή όχι σπιλώνουν την Ελληνορθόδοξη εκκλησιαστική μελοποιία χαρακτηρίζοντάς την «τούρκικο αμανέ», εάν ανοίξουν μια εγκυκλοπαίδεια ή ένα βιβλίο ιστορίας, θα μάθουν τότε ότι οι τούρκοι συνεστήθηκαν ως κράτος μετά τον ΙΓ’ αιώνα, ενώ οι βυζαντινοί μουσουργοί ξεκίνησαν από τα πρώτα Χριστιανικά χρόνια, και συνεχίζουν μέχρι σήμερα οι ακολουθήσαντες μελοποιοί. 

Μανώλης Ι. Χανιώτης