17
Κυρ, Φεβ

eklogesmaios2019-(2).jpg

Παριανές Μνήμες | Έτρεξαν οι αύκουλες

> Απόψεις

«Που πας, δεν ακούς πως τρέχουν οι αύκουλες!». Ακόμη το έχω στα αυτιά μου, τα λόγια αυτά της μάνας, που ήθελε να μας προστατεύσει όταν εμείς θέλαμε να βγούμε να παίξουμε μέσα στα νερά, με το που έκοβε λίγο η βροχή.

«Που πας, δεν ακούς πως τρέχουν οι αύκουλες!». Ακόμη το έχω στα αυτιά μου, τα λόγια αυτά της μάνας, που ήθελε να μας προστατεύσει όταν εμείς θέλαμε να βγούμε να παίξουμε μέσα στα νερά, με το που έκοβε λίγο η βροχή.

Αύκουλα ή αύκλα όπως τη λέμε στη ντοπιολαλιά μας, από το αυκλάκι ή το αυλάκι (τεχνητό ή φυσικό βαθούλωμα στο έδαφος που εκτείνεται σε μήκος και μέσα στο οποίο ρέει νερό).

Η αύκουλα δηλαδή είναι η υδρορροή, ένα τεχνητό βαθούλωμα στις στέγες των κτιρίων, μέσα από τ’ οποίο διέφευγε από τις ταράτσες, το νερό της βροχής. Συνήθως τοποθετούσαν ένα κεραμίδι ανάποδα να εξέχει αρκετά από την πλευρά του κτιρίου, για να αποτραπεί το νερό της βροχής να έλθει σε επαφή με την τοιχοποιία, με αποτέλεσμα την προστασία του οικοδομήματος από την υγρασία και την διάβρωση. Τέτοιες υδρορροές υπήρχαν και στους αρχαίους ελληνικούς ναούς και μάλιστα σε μορφή κεφαλής ζώου, συνήθως λιονταριού μαρμάρινου. Εντυπωσιακές είναι οι υδρορροές της Παναγίας των Παρισίων, που έχουν μορφή τέρατος και ονομάζονται «γκαρκόιλ» που η ρίζα του στα λατινικά αντιπροσωπεύει τον θόρυβο του γάργαρου νερού.

Ο θόρυβος της «αύκουλας» ήταν ο δείχτης που σήμαινε την ένταση της βροχής. Η αύκουλα ήταν αυτή που εκτόξευε μακριά το νερό της βροχής παίζοντας τη δικιά της μουσική. Αρκετές φορές όταν δεν είχες το νου σου στα σημεία μέσα στα στενά δρομάκια ή δεν την άκουγες, ένιωθες το νερό μες στη πλάτη σου! Θα συναντήσεις «αύκουλες» από λαξευμένο μάρμαρο ή πέτρα, από τσίγκο, από κεραμίδι, από πήλινο, μαρμάρινο ή μεταλλικό κύλινδρο, από ένα κομμάτι ντενεκέ λυγισμένο στα μέτρα της εσοχής και ότι άλλο σκαρφιστεί ο μάστορας ή ο διακοσμητής του κτιρίου. Θα συναντήσεις και «αύκουλες» χωρίς τίποτα. Πολλές φορές φραγμένες, με τα σημάδια του νερού πάνω στον φουσκωμένο πρασινισμένο τοίχο με τα βρύα, να μαρτυρούν την εγκατάλειψη. Σήμερα θα συναντήσεις και «αύκουλες» από τσιμεντοκονία φτιαγμένες περίτεχνα με «οδηγούς» διακοσμημένες. Οι περισσότερες υδρορροές σήμερα είναι πλαστικές και εντοιχισμένες μέσα στο σοβά (τυφλές). Όσοι έχουν την δυνατότητα κατασκευής δεξαμενής, ευτυχώς συλλέγουν το νερό μέσα σε αυτές για να το χρησιμοποιήσουν κατάλληλα.   

Κάθε δώμα έπαιρνε την κατάλληλη κλήση, ανάλογα με τη θέση που βρισκόταν το κτίριο στον δρόμο με τη φορά του νερού προς τη θάλασσα. Τα αρχοντικά κτίρια που είχαν διάκοσμο στην μπροστινή όψη του δώματος, οδηγούσαν τα νερά προς το πίσω ή το πλαϊνό μέρος, όταν ήταν εφικτό. Τα διώροφα επίσης τοποθετούσαν και μεταλλικούς νεροσυλλέκτες και κατέβαζαν το νερό πιο ήπια. Αρκετοί είχαν εφεύρει διάφορους τρόπους για να συγκεντρώνουν το νερό της βροχής για οικιακή χρήση. Τα δώματα που για την κατασκευή τους είχαν χρησιμοποιηθεί υλικά όπως καλάμια, φύκια, χώμα και γιδότριχες μέσα στο συνδετικό κονίαμα, τα περνούσαν με αργιάνη (μίγμα τσιμέντου με ασβέστη) για να στεγανοποιήσουν τους αρμούς και τα σκούπιζαν τακτικά για να είναι το νερό όσο το δυνατό πιο καθαρό. Έβαζαν κάτω από την υδρορροή πήλινα κουρούπια ή βαρέλια για να συλλέξουν το νερό και να  γεμίσουν το κρεμαστό βρυσάκι και τ’ άλλα σκεύη (αρκετοί το έπιναν)!

Παρατηρήστε τις μαρμάρινες στρογγυλές «αύκουλες» της Εκατονταπυλιανής, που θυμίζουν μουσικό όργανο. Αυτές οι υδρορροές δεν χρησιμοποιούνται πια γιατί με την αναπαλαίωση της Εκατονταπυλιανής τα νερά από τα κεραμίδια συγκεντρώνονται σε «ναούς» που τα μεταφέρουν σε «αύκουλες». Παρατηρήστε τη λεοντοκεφαλή στο βόλτο του οικήματος «Κρίσπη» η οποία είναι διακοσμητική, τις «αύκουλες» στην Παναγία την Ελεούσα στην οδό «Αρχιλόχου», στις συνοικίες «Αγίας Τριάδας», «Βηθλεέμ», «Φράγκα Σκάλα», στην οδό «Αρκεσιλάου» στο «Κάστρο», στο κτίριο «Δαμία» στη «Λοχαγού Κορτιάνου», στο κατάστημα του «Κατρή» στην οδό «Α. Μαρινόπουλου», στην οικία «Λέστου» στην οδό «Καραβία», κ.α.


 

Με αφορμή την παγκόσμια ημέρα νερού που έχει καθιερωθεί στις 22 Δεκεμβρίου, θεωρώ πως ευχή όλων μας είναι να τρέχουν κάθε χρόνο οι «αύκουλες», γιατί το νερό που σε μας φαίνεται το πιο απλό αγαθό που μπορούμε να έχουμε, για κάποιους άλλους είναι το πιο δύσκολο. Δικαιολογημένα λοιπόν η ημέρα αυτή πρέπει να μας υπενθυμίζει ότι το νερό είναι το πολυτιμότερο αγαθό για τον άνθρωπο!


 

Χριστόδουλος Α. Μαούνης

PARIANES_MNHMES_1.jpg