Εφηβεία: περίοδος αλλαγών, συγκρούσεων και ωρίμανσης

Υγεία

Η εφηβεία ξεκινά με την εμφάνιση της ήβης, τις σωματικές και βιολογικές αλλαγές που επιφέρουν η έκκριση των ορμονών (κατά μέσο όρο στην ηλικία των 12 στα κορίτσια και των 14 για τα αγόρια) και καταλήγει στην ενηλικίωση του ατόμου.

Είναι δύσκολο να διακρίνουμε τα όριά της, και κυρίως πότε τελειώνει.

Κρίση της εφηβείας ονομάζεται η παροδική αποδιοργάνωση του ψυχισμού του, που παρουσιάζεται όταν ο έφηβος αφήνει τα στηρίγματα της παιδικής ηλικίας, χωρίς να βρει ακόμα εκείνα της ενήλικης ζωής. Εκδηλώνεται με διαταραχές της συμπεριφοράς, κυρίως επιθετικές και προκλητικές.

Ο έφηβος βρίσκεται αντιμέτωπος με αλλαγές:

Βιολογικες: Πρωτόγνωρες και ραγδαίες αλλαγές στη μορφή του σώματος, τη φωνή, το ύψος συμβαίνουν παρά τη θέληση του και είναι έξω από τον έλεγχό του. Μπορεί να νιώσει έντονο αίσθημα αδικίας («με ρώτησαν αν ήθελα να μεγαλώσω;») ενώ κλονίζεται την αυτοπεποίθησή του. Είναι φυσιολογικό να ανησυχήσει με τις αλλαγές αυτές και να νιώσει φόβο μέχρι να καταφέρει να αποδεχτεί το νέο του σώμα.

Διανοητικές: Ο έφηβος περνάει από την ενεργητική νοημοσύνη στην τυπική νοημοσύνη. Μπορεί να προσεγγίζει αφηρημένες έννοιες και ιδέες, κάνει συσχετίσεις, βγάζει λογικά συμπεράσματα, σκέφτεται επαγωγικά, δηλαδή βγάζει συμπεράσματα για μια κατάσταση βάσει μιας ανάλογη κατάσταση. Ο έφηβος είναι ικανός να ελέγχει την ορθότητα όσων διδάσκεται και να αμφισβητεί αυτά που ήταν τα δεδομένα έως τώρα.

Συναισθηματικές: Ο έφηβος βιώνει συναισθηματική αστάθεια. Περνάει από την έντονη χαρά στη μελαγχολία, τον θυμό, κάποιες στιγμές κλείνεται στον εαυτό του και άλλες γίνεται πολύ παρορμητικός.

Καλείται να περάσει από επίπονες συναισθηματικές διεργασίες:

- Αναζήτηση ταυτότητας: Δοκιμάζει διάφορους ρόλους και ταυτότητες ώστε να δει ποια του ταιριάζει καλύτερα. Πρέπει να αποκτήσει τελικά την αίσθηση του εαυτού του και να σχηματίσει το δικό του σύστημα αξιών και στάσεων προς τη ζωή.

- Απομυθοποίηση των γονιών. Συνειδητοποιεί πως οι γονείς και οι δάσκαλοι που σαν παιδί έβλεπε τέλειους έχουν ελαττώματα και αρχίζει να τους αμφισβητεί και να δοκιμάζει τα όριά τους. Νιώθει απογοήτευση και άγχος γιατί χάνει τα στηρίγματα του και πρέπει να αναζητήσει νέα πρότυπα. Στρέφεται λοιπόν σε παρέες συνομηλίκων ή πρόσωπα μαζικής κουλτούρας και αναζητά να ανήκει κάπου.

- Από την εξάρτηση στην ανεξαρτησία. Οι έφηβοι επιθυμούν να είναι διαφορετικοί από τους γονείς για να νιώσουν ξεχωριστοί και αυτόνομοι. Πολλές φορές φτάνουν στο αντίθετο άκρο, ψάχνοντας να προκαλέσουν και να είναι πρωτότυποι.

Ο ρόλος της οικογένειας

Η εφηβεία επιφέρει συγκρούσεις που γονείς και έφηβος δυσκολεύονται να διαχειριστούν.

Η κρίση της εφηβείας συμπίπτει με την κρίση της μέσης ηλικίας. Ο γονιός αντιμετωπίζει μέσα από την απομάκρυνση του εφήβου την απώλεια του γονεϊκού του ρόλου, που του έδινε μεγάλη ικανοποίηση λόγω του ελέγχου που είχε.

Η κατάλληλη στάση των γονιών είναι:

- Να συνεχίσουν να έχουν την ευθύνη του παιδιού τους αλλά και να δεχτούν κάποιες νέες πλευρές του.

- Να αντέξουν την επιθετικότητα του εφήβου μένοντας σταθεροί στις θέσεις τους και προβάλλοντας σταθερά όρια. Να υπάρχουν κανόνες που αφήνουν κάποια ελευθερία στον έφηβο αλλά που πρέπει να τηρεί. Έτσι αποκτά υπευθυνότητα.

- Να θυμούνται ότι το να διακινδυνεύει κανείς είναι ένα στοιχείο εφηβικής ανάπτυξης. Να σιγουρευτούν ωστόσο ότι οι ίδιοι και το παιδί τους είναι καλά ενημερωμένοι.

- Να σέβονται τις δυσκολίες του εφήβου διαθέτοντας χρόνο για να ακούν τον έφηβο και να μοιράζονται τις σκέψεις του.

- Να μην επιβαρύνουν επιπλέον τον έφηβο με το δικό τους άγχος. Να αναζητούν στήριξη ο ένας στον άλλο για πιο άμεση ικανοποίηση των αναγκών τους και να αποδεχτούν ότι η σχέση με το παιδί τους δεν θα τους ικανοποιεί όπως πριν.

Κατερίνα Θωμαΐδη

Κλινική Ψυχολόγος MSc

Kινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας ΒΑ Κυκλάδων ΕΠΑΨΥ