Πριν από λίγες μέρες, οι ψαράδες της Πάρου έκοψαν την καθιερωμένη πρωτοχρονιάτικη πίτα τους.
Μια απλή, ανθρώπινη συνάντηση, αλλά και μια σιωπηλή υπενθύμιση πως, παρά τις δυσκολίες, οι άνθρωποι της θάλασσας εξακολουθούν να αγωνίζονται να επιβιώσουν.
Για πολλούς, το γεγονός μπορεί να μοιάζει τυπικό. Για τους ίδιους, όμως, είναι απόδειξη ότι κρατούν ακόμη ζωντανή μια παραδοσιακή δραστηριότητα που κινδυνεύει κάθε χρόνο και περισσότερο. Και εδώ βρίσκεται η ουσία, στο γεγονός δηλαδή ότι η μικρή επαγγελματική παράκτια αλιεία περνά μία από τις πιο δύσκολες φάσεις της ιστορίας της.
Με τα κριτήρια του Άνταμ Σμιθ, οι ψαράδες ανήκουν στις παραγωγικές τάξεις, σε αυτούς που δημιουργούν πραγματικό πλούτο για μια κοινωνία. Παράγουν υλικό αγαθό, εργάζονται μέσα στη φύση, αποτελούν πυλώνα του πρωτογενή τομέα. Κι όμως, αυτοί που παράγουν συχνά μένουν τελευταίοι στις προτεραιότητες των κυβερνητικών πολιτικών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και των τοπικών αρχών.
Ο κλάδος της παράκτιας αλιείας βρίσκεται εδώ και χρόνια σε ασφυκτικό κλοιό, με υπεραλίευση και υποβάθμιση του θαλάσσιου περιβάλλοντος, όπου συχνά κυριαρχούν οι μεγάλοι στόλοι και οι μηχανότρατες. Και «έρχεται» το αυστηρό ευρωπαϊκό πλαίσιο, το αυξανόμενο κόστος καυσίμων και εξοπλισμού και οι γραφειοκρατικές διαδικασίες να δυσκολέψουν την ζωή των ψαράδων. Και τα τελευταία χρόνια «εμφανίστηκε» κι ο ανταγωνισμός για τον ζωτικό χώρο των λιμανιών από ιδιωτικές επενδύσεις, πλωτές εξέδρες, τουριστικά συμφέροντα και επιχειρηματικά σχέδια που βλέπουν τη θάλασσα μόνο ως «φιλέτο».
Οι παράκτιοι ψαράδες δεν έχουν τα μέσα, τα κεφάλαια ή την πολιτική επιρροή για να αντέξουν αυτές τις πιέσεις. Κι όμως, κρατούν ζωντανή όχι μια απλή επαγγελματική δραστηριότητα, αλλά κομμάτι της ταυτότητας και της ιστορίας του Αιγαίου.
Δεν μπορεί να κρυφτεί πλέον ότι οι πολιτικές που εφαρμόζονται εδώ και δεκαετίες ευνοούν τις μεγάλες μονάδες, τα εκτεταμένα αλιευτικά εργαλεία, τα συγκεντρωμένα οικονομικά συμφέροντα. Αντίθετα, η μικρή παράκτια αλιεία στηρίζεται αποσπασματικά, χρηματοδοτείται ανεπαρκώς, προστατεύεται θεσμικά μόνο στα χαρτιά.
Είναι καιρός η πολιτεία και η ΕΕ να καταλάβουν ότι αν χαθεί ο μικρός ψαράς, δεν θα χαθεί μόνο ένα επάγγελμα , θα χαθεί ένας ολόκληρος τρόπος ζωής.
Οι τοπικές αρχές παίζουν επίσης κρίσιμο ρόλο. Χρειάζεται επιτέλους να μπουν ξεκάθαρες προτεραιότητες υπέρ των επαγγελματικών αλιευτικών στα λιμάνια, να σταματήσει η εκτόπιση των ψαράδων από θέσεις ελλιμενισμού προς χάρη μεγάλων ιδιωτών επενδυτών και πλωτών εξεδρών, να δοθούν λύσεις σε υποδομές, χώρους εργασίας, ασφάλεια και προσβασιμότητα, να αντιμετωπιστεί ο ψαράς ως κομμάτι της τοπικής παραγωγής και όχι ως «εμπόδιο» στην τουριστική αξιοποίηση.
Η Πάρος δεν μπορεί να γίνει νησί όπου ο επαγγελματίας ψαράς δεν θα έχει πού να δέσει το καΐκι του. Οι ψαράδες της Πάρου, όπως και σε όλο το Αιγαίο, δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν ίσο δικαίωμα στην επιβίωση.
Η κοπή της πίτας τους δεν ήταν απλώς μια γιορτή. Ήταν μια συγκέντρωση ανθρώπων που παλεύουν καθημερινά να κρατήσουν την παράδοση, την οικονομία και την κοινωνική συνοχή του τόπου όρθια.
Αν η πολιτεία, η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο δήμος Πάρου και το Λιμενικό Ταμείο δεν σταθούν έμπρακτα δίπλα τους, τότε κινδυνεύουμε να τους χάσουμε και μαζί τους να χαθεί ένα κομμάτι από την ψυχή του νησιού.
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΜΑΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ
