Της Άννας Στεργίου
Επί αιώνες η «Αφροδίτη» είχε εγκλωβιστεί στο πατριαρχικό πρότυπο και πέρασε στην αφάνεια προς τιμήν άλλων θεοτήτων, λιγότερο λάγνων και περισσότερο συμβατικών. Όμως, η Αφροδίτη της δύναμης του ερωτισμού και της γονιμότητας, που ενέπνευσε ήδη από την αρχαιότητα τους γλύπτες, είναι εδώ, μέσα από την οπτική του Αμερικανού καλλιτέχνη Jeff Koons.
Πώς μπορεί όμως μία γυναίκα να μην έχει όλες αυτές τις ιδιότητες, να είναι κόρη, αδερφή, μάνα, ερωμένη, σύζυγος, γιαγιά να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο τους ισορροπώντας στις σχέσεις εξουσίας, στη σεξουαλικότητα και στη μητρότητα, στον ιδιωτικό και τον δημόσιο χώρο, η Αφροδίτη ως αρχετυπικό μοντέλο επανεμφανίζεται ως δυναμικό κυκλικό πρότυπο, που θέτει στο τραπέζι ο Αμερικανός καλλιτέχνης.
Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης θα παρουσιάσει για πρώτη φορά στο κοινό το έργο Balloon Venus Lespugue (Orange) (2013-2019) του διάσημου Αμερικανού καλλιτέχνη Jeff Koons. Ανοίγοντας τους ορίζοντες από τη μορφή της Αφροδίτης από την Παλαιολιθική περίοδο μέχρι σήμερα το έργο θα φιλοξενηθεί από τις 19 Μαρτίου ως τις 31 Αυγούστου 2026 στο Μέγαρο Σταθάτου μαζί με δέκα αντίγραφα ειδωλίων «Αφροδίτης» της Ανώτερης παλαιολιθικής περιόδου.
Το οικουμενικό αρχέτυπο της γονιμότητας υπερβαίνει τον χρόνο και τον χώρο κι η Αφροδίτη αποτελεί διαχρονικό σύμβολο ερωτισμού, σεξουαλικότητας, ομορφιάς και γονιμότητας. Κατά μία έννοια όμως αποτελεί και ένα σύμβολο νησιωτικότητας, αφού αναδύεται στην Κύπρο και λατρεύτηκε στην Πάφο, στα Κύθηρα (Κυθέρεια) και φυσικά στις Κυκλάδες.
Ο Όμηρος αναφέρει την Αφροδίτη ως Κύπριδα ενώ η ύπαρξη της Αφροδίτης της Μήλου από παριανό μάρμαρο, ύψους 2,05 την πιστοποιεί ως βασική πτυχή της κυκλαδίτικης ιστορίας. Το άγαλμα της Αφροδίτης, που βρέθηκε τυχαία από έναν αγρότη το 1820 στη Μήλο φιλοξενείται στο μουσείο του Λούβρου κι αποτελεί ένα από τα πλέον διάσημα εκθέματα του μουσείου. Η λατρεία της Αφροδίτης πιστοποιείται στις Κυκλάδες από τη λατρεία στη Δήλο, μέχρι το ιερό της Αφροδίτης στην αρχαία Θήρα, ως προστάτιδα της ναυτιλίας και των ταξιδιωτών, μέχρι την Πάρο και τη Νάξο. Η Βασιλική Μαχαίρα μιλά για το ιερό Αφροδίτης και Έρωτος στην Ιερά οδό της Αττικής.
Ο Koons εμπνέεται από την παλαιολιθική «Αφροδίτη» του Lespugue (Λεσπίγκ). Πρόκειται για ένα αγαλματίδιο από χαυλιόδοντα μαμούθ, το οποίο χρονολογείται περίπου 28.000 χρόνια πριν από την εποχή μας. Αναγεννά την ιδέα του θηλυκού προτύπου, που κουβαλά η γυναικεία ψυχή και το σώμα. Πρόκειται για ένα αγαλματίδιο 150 εκατοστών, που βρέθηκε στα Πυρηναία κι αποτελεί κομμάτι της Γραβέττιας περιόδου. Φυλάσσεται στο Παρίσι στο Μουσείο του Ανθρώπου στο ανάκτορο Σαγιό, που υπάγεται πλέον στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Γαλλίας.
Η απεικόνισή της θεάς Αφροδίτης δεν είναι μονοσήμαντη ούτε αποτελεί μία μεταφορά του διαχρονικού προτύπου της Αφροδίτης της Μήλου ή της καμπυλόγραμμης υπερμεγέθους θηλυκότητας των γυναικών του Μποτέρο. Η Αφροδίτη ως σύμβολο έχει επηρεάσει διαχρονικά το έργο του Koons ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 και η καλλιτεχνική ερμηνεία του αποτελεί μέρος της σειράς Αρχαιότητα (Antiquity), που ξεκίνησε το 2008.
