Από τα πιο παλιά επαγγέλματα στον κόσμο κι εμβληματικό στις Κυκλάδες είναι αυτό του ψαρά.
Πέρα από τις τοιχογραφίες, από τους αρχαιολόγους έχουν βρεθεί αγκίστρια, βαρίδια διχτυών και οστά ψαριών, επιβεβαιώνοντας την αλιεία ως πηγή τροφής.
Το επάγγελμα του ψαρά, άμεσα συνυφασμένο με την Πάρο και την Αντίπαρο εδώ και τουλάχιστον 5.000 χρόνια, που έδωσε τροφή σε δύσκολες εποχές, όπως ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ή έσωσε ανθρώπους, όπως συνέβη με το ναυάγιο του «Εξπρές Σαμίνα», απειλείται δυστυχώς με εξαφάνιση.
Με αφορμή τις πρόσφατες μεγάλες αγροτικές κινητοποιήσεις, το Πανελλήνιο Δίκτυο Παράκτιων Αλιευτικών Συλλόγων εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία τόνισε πως «οι επαγγελματίες ψαράδες όλης της χώρας αντιμετωπίζουμε συνεχείς πιέσεις, αυξανόμενο κόστος και διαρκώς επιβαλλόμενους περιορισμούς και διοικητικές επιβαρύνσεις, που καθιστούν αδύνατη την επιβίωσή μας».
Μπορεί οι Παριανοί κι οι Αντιπαριώτες ψαράδες να έμειναν στα μετόπισθεν αλλά συμφωνούν με τις θέσεις του Πανελλήνιου Δικτύου Παράκτιων Αλιευτικών Συλλόγων, πως ο κλάδος δεν πάει καλά και η αλιεία δεν είναι βιώσιμη. Εξάλλου, η κατάσταση, που επικρατεί στην Πάρο και την Αντίπαρο δεν είναι διαφορετική από την υπόλοιπη χώρα. Πολλά νέα παιδιά που οι πατεράδες τους ήταν ψαράδες, δε συνεχίζουν το επάγγελμα, που είναι συνήθως οικογενειακό. Εκτιμάται πως ένας στους 6 ψαράδες έχουν παραμείνει στο επάγγελμα τα τελευταία χρόνια.
Παρόλα αυτά, η Ελλάδα συνεχίζει να διατηρεί έναν από τους μεγαλύτερους αλιευτικούς στόλους στην ΕΕ σε αριθμό σκαφών (περίπου 16,6% το 2024), που χαρακτηρίζεται από μεγάλο αριθμό μικρών παράκτιων σκαφών, όπως ακριβώς σημαίνει στην Πάρο και την Αντίπαρο.
Στην Πάρο
Σύμφωνα με τα στοιχεία, που μας έδωσε ο πρόεδρος του Αλιευτικού Συλλόγου Πάρου «Ο Άγιος Νικόλαος», Δημήτρης Σκιαδάς, υπάρχουν σήμερα περίπου 100 επαγγελματικές άδειες αλλά εξ αυτών περίπου 25 καΐκια ασχολούνται αποκλειστικά με την αλιεία, σε αντίθεση με το παρελθόν.
Η Πάρος, εξηγεί, είχε από τους μεγαλύτερους αλιευτικούς στόλους στις Κυκλάδες. «Τα αλιευτικά πεδία έχουν χάσει μεγάλο μέρος του πλούτου τους, η ρύπανση της θάλασσας έχει τις συνέπειές της στο θέμα της ποιότητας του νερού, ξενικά είδη έχουν εισχωρήσει κι απειλούν τα ντόπια ενώ τα μεγάλα θηλαστικά κόβουν δίχτυα», ανέφερε ο κ.Σκιαδάς.
Πέρα από τα τουρκικά αλιευτικά σκάφη, που λειτουργούν μονίμως εκτός πλαισίου, αδυνατίζοντας τη θάλασσα του Αιγαίου εκμεταλλευόμενα το ερμαφρόδιτο καθεστώς Ε.Ε. με την Τουρκία η καθημερινότητα για τους Έλληνες ψαράδες είναι δύσκολη. Τα έξοδα (κόστος αλίευσης) έχουν αυξηθεί δραματικά, οι μέρες αλιείας είναι λίγες, ειδικά τον χειμώνα ή εξαιτίας αναπαραγωγής των ψαριών, όμως, τα έξοδα τρέχουν.
Το 2025, στα προβλήματα, που έρχονται από το παρελθόν προστέθηκε η σύγχρονη γραφειοκρατία, η οποία εν μέρει προέρχεται εξ Βρυξελλών, εν μέρει από την ελληνική νομοθεσία, που αντιμετωπίζει τους αλιείς ούτε λίγο ούτε πολύ ως… καθηγητές Πληροφορικής.
Από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ψαράδες στην Πάρο και την Αντίπαρο είναι τα μεγάλα θηλαστικά που καταστρέφουν τα δίχτυα με αποτέλεσμα να εγκλωβίζονται χρονικά πλέον αλλά και οικονομικά ώστε να τα ξαναφτιάξουν: «Δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε σε όλα τα βάρη ή σε όλα αυτά, που μας ζητούν»¸ μας ανέφερε ο Δημήτρης Σκιαδάς. «Τη μία είναι το ΦΠΑ, την άλλη τα τέλη κυκλοφορίας για τη θάλασσα, την άλλη τα προβλήματα με τα θηλαστικά, την άλλη η γραφειοκρατία. Πήραμε φέτος κάποια χρήματα (για τους πολλούς ήταν κοντά στα 1.700 ευρώ) αλλά αυτά αφορούσαν σε ζημιές για μία ολόκληρη τριετία. Χρειάζεται λοιπόν να υπάρξει μία μόνιμη ετήσια αποζημίωση, εφόσον αποδεικνύεται ότι κάποιος έχει χαλασμένα δίχτυα από θηλαστικά».
Στην Αντίπαρο
«Η επιβίωση είναι πάρα πολύ δύσκολη. Και δεν υπάρχουν λεφτά για τα μεροκάματα. Τα δίχτυά μας όμως χαλούν πια συνέχεια», μας ανέφερε ο κ. Μαριάνος, πρόεδρος του Αλιευτικού Συλλόγου Αλιέων Αντιπάρου, τονίζοντας πως υπάρχει τεράστιο πρόβλημα με τα άγρια θηλαστικά.
«Είχε Αλκυονίδες μέρες, φέτος, και πήγαμε μία μέρα για μία ριξιά. Ε, λοιπόν χρειάζεται έναν – δυο μήνες για να ράψουμε τα δίχτυα. Δεν προλαβαίνουμε να πληρώνουμε ζημιές, από δελφίνια, φώκιες κι έχουμε τώρα και τον εισβολέα τον λαγοκέφαλο. Έχουν αυξηθεί οι ζημιές και τα έξοδα σε αφάνταστο σημείο», μας εξήγησε ο Γιώργος Μαριάνος, πρόεδρος του Αλιευτικού Συλλόγου Αλιέων Αντιπάρου.
Ο ίδιος είναι από 5 χρονών στη θάλασσα και σήμερα είναι 70. Τα τελευταία 8-10 χρόνια, τονίζει, μειώνονται διαρκώς οι ψαράδες και στην Αντίπαρο.
Το SOS
Ο κ. Σκιαδάς εκπέμπει SOS για τον κλάδο τονίζοντας πως κινδυνεύει το επάγγελμα του ψαρά να εξαφανιστεί.
Το ζήτημα του λαγοκέφαλου, έχει γίνει γάγγραινα για μας τους Κυκλαδίτες ψαράδες, διότι οι σουπιές και τα χταπόδια αποτελούν βασική τροφή των λαγοκέφαλων, που έχουν κατακλύσει τη Μεσόγειο. «Συνήθως πηγαίνουν σε πιο θερμά νερά, όπως είναι της Κρήτης και της Καλύμνου αλλά δεν λείπουν και από τα δικά μας. Κι όσο περνά ο καιρός, επειδή δεν έχουν εχθρό, οι λαγοκέφαλοι αυξάνονται κι έρχονται και πιο βόρεια», λέει.
Ο λαγοκέφαλος, δεν καταναλώνεται, διότι περιέχει τετροδοτοξίνη (TTX) στα σπλάχνα, το δέρμα, το συκώτι και τους μύες του. Αυτή η ουσία μπορεί να προκαλέσει από παράλυση και θάνατο. Στην Κύπρο μάλιστα επικήρυξαν τον λαγοκέφαλο με 4,73 ευρώ ανά κιλό με στόχο να αφαιρεθούν πάνω από 125 τόνοι λαγοκέφαλων από τις Κυπριακές θάλασσες, που είναι πιο θερμές.
Ο κ. Σκιαδάς εξηγεί πως το πρόβλημα με τους Τούρκους ψαράδες, που ψαρεύουν ανεξέλεγκτα δημιουργεί προβλήματα και στο κεντρικό Αιγαίο. Θεωρεί ωστόσο πως τα αλιευτικά πάρκα, που ετοιμάζονται, θα πρέπει να έχουν και την κατάλληλη επιτήρηση αλλιώς η όλη πρωτοβουλία δεν θα έχει νόημα.
Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ πανελλαδικά οι μεταβολές της ποσότητας των αλιευμάτων από τη μέση και την παράκτια αλιεία, κατά βασική ομάδα ταξινόμησης αλιευμάτων (ιχθύες, κεφαλόποδα, μαλακόστρακα και οστρακοειδή), είναι οι εξής:
* Στο σύνολο των ιχθύων παρατηρήθηκε μείωση 10,3% το 2024 σε σχέση με το 2023. Συγκεκριμένα, το 2024 αλιεύτηκαν 45.404,7 τόνοι ιχθύων, έναντι 50.603,8 τόνων το 2023.
* Στο σύνολο των κεφαλόποδων παρατηρήθηκε μείωση 13,9% το 2024 σε σχέση με το 2023. Συγκεκριμένα, το 2024 αλιεύτηκαν 4.652,4 τόνοι κεφαλόποδων, έναντι 5.405,0 τόνων το 2023.
* Στο σύνολο των μαλακόστρακων παρατηρήθηκε μείωση 17,5% το 2024 σε σχέση με το 2023. Συγκεκριμένα, το 2024 αλιεύτηκαν 4.351,9 τόνοι μαλακόστρακων, έναντι 5.276,7 τόνων το 2023.
* Στο σύνολο των οστρακοειδών παρατηρήθηκε μείωση 23,9% το 2024 σε σχέση με το 2023. Συγκεκριμένα, το 2024 αλιεύτηκαν 299,4 τόνοι οστρακοειδών, έναντι 393,5 τόνων το 2023.
Βασικά αιτήματα των ψαράδων που έθεσε το Πανελλήνιο Δίκτυο Παράκτιων Αλιευτικών Συλλόγων
1. Άμεση εφαρμογή των σχεδιαζόμενων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων.
2. Μείωση του κόστους καυσίμων και λειτουργικών εξόδων των σκαφών
• Θεσμοθέτηση ειδικού καθεστώτος καυσίμου για επαγγελματικά αλιευτικά σκάφη και αφαίρεση του ειδικού φόρου και του ΦΠΑ στην μάνικα.
• Στήριξη της μικρής παράκτιας αλιείας, που πλήττονται δυσανάλογα για την αγορά των αλιευτικών εργαλείων εξοπλισμού και εφοδίων.
3. Αποζημιώσεις για ζημιές από περιβαλλοντικούς παράγοντες και από τα θαλάσσια θηλαστικά σε ετήσια βάση.
• Δημιουργία μηχανισμών έγκαιρης καταγραφής υπολογισμού και αποζημίωσης ζημιών.
• Άμεση αξιοποίηση ευρωπαϊκών κονδυλίων για στήριξη των ψαράδων όσον αφορά στην αντιμετώπιση των ξενικών ειδών και των ζημιών πού προκαλούν.
4. Δίκαιοι κανόνες αλιευτικής διαχείρισης
• Ρυθμίσεις που λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές ιδιαιτερότητες.
• Πάταξη της παράνομης, λαθραίας αλιείας και της εμπορίας, που ασκείται από ερασιτέχνες αλιείς, που πλήττει τους νόμιμους επαγγελματίες.
• Η ερασιτεχνική αλιεία να ασκείται μόνο Σαββατοκύριακο και να ενταχθεί σε καθεστώς ελέγχου αλιευτικής προσπάθειας.
• Αλλαγή της κλείδας προσδιορισμού των ποσοστώσεων των μεγάλων πελαγικών
5. Ουσιαστικός διάλογος με την πολιτεία
• Να θεσμοθετηθεί μόνιμος μηχανισμός συμμετοχής των αλιέων σε κάθε απόφαση που αφορά τον κλάδο.
• Άμεση επανασύσταση των θεσμικών οργανώσεων των ψαράδων που διαλύθηκαν με τον αντιδημοκρατικό νόμο 4015/2011 .
• Άμεση εξαίρεση της παράκτιας αλιείας από τη βίαιη ψηφιοποίηση πού επιχειρείται από την κυβέρνηση και την Ε.Ε.
• Να θεσπιστεί ουσιαστικά το διαβατήριο (ταυτότητα) του ψαριού ώστε ο καταναλωτής να γνωρίζει το ψάρι πού παίρνει (ιχνηλασιμότητα).
• Άμεση δημιουργία του αλιευτικού μητρώου ώστε να ξεκαθαρίσει το προφίλ του κλάδου.
• Να λειτουργήσουν άμεσα τα κλιμάκια ελέγχου αλιευτικών προϊόντων πού έχουν συσταθεί με τον νόμο 2538/1997 και πού δεν έγιναν ποτέ.
• Άμεση κατάργηση του νόμου 4646/2019 που βάζει τέλη κυκλοφορίας στα παράκτια επαγγελματικά αλιευτικά σκάφη
• Η αλιεία έχει να κάνει με διαχείριση κοινών πόρων και για τον λόγο αυτό πρέπει άμεσα να σταματήσει η συγχώνευση των Διευθύνσεων Αλιείας με άλλες Διευθύνσεις Ζωικής ή Φυτικής παραγωγής όπου υπάρχει ιδιοκτησιακό καθεστώς.
• Άμεση προστασία των ψαράδων του Ανατολικού Αιγαίου από τις τουρκικές προκλήσεις.
Μόνη ελπίδα αυτή τη στιγμή των Παριανών ψαράδων και των ψαράδων της Αντιπάρου είναι ο αλιευτικός τουρισμός, ώστε να μπορέσει να ανακάμψει το επάγγελμα και να μπουν και νέοι, ώστε οι αλιείς να συμπληρώνουν το εισόδημά τους. Ειδάλλως ένα επάγγελμα, που έδωσε τροφή και γέννησε πλούτο στα νησιά αλλά και σημαντική τεχνογνωσία πάνω στη θάλασσα και τις ιδιαιτερότητές της, κινδυνεύει να χαθεί.
