Δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο δημοτικές αρχές να προχωρούν σε έργα αποκατάστασης ή παρεμβάσεις πριν εξασφαλίσουν το σύνολο των απαιτούμενων εγκρίσεων, επιδιώκοντας την εκ των υστέρων νομιμοποίησή τους.
Πρόκειται για μια πρακτική που κινείται στην «γκρίζα ζώνη» μεταξύ διοικητικής ευελιξίας και θεσμικής παρέκκλισης, αναδεικνύοντας ένα ευρύτερο ζήτημα, δηλαδή το κατά πόσο το ισχύον πλαίσιο μπορεί να ανταποκριθεί στις πραγματικές ανάγκες της τοπικής διακυβέρνησης.
Το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των δήμων στην Ελλάδα είναι σαφές ως προς την ανάγκη προηγούμενων εγκρίσεων. Οι διαδικασίες περιλαμβάνουν τεχνικές μελέτες, περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις, αποφάσεις συλλογικών οργάνων και διασφάλιση χρηματοδότησης. Παράλληλα, η νομοθεσία προβλέπει ειδικές διαδικασίες για περιπτώσεις κατεπείγοντος, όπως φυσικές καταστροφές ή άμεσοι κίνδυνοι για τη δημόσια ασφάλεια, όπου επιτρέπεται επιτάχυνση ή απλοποίηση των διαδικασιών.
Ωστόσο, στην πράξη, η διάκριση μεταξύ «επείγοντος» και «σημαντικού αλλά μη επείγοντος» δεν είναι πάντα σαφής. Οι τοπικές κοινωνίες συχνά αντιμετωπίζουν καθημερινά προβλήματα από φθορές σε υποδομές έως ζητήματα υγιεινής και ασφάλειας, που απαιτούν άμεση ανταπόκριση. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, η καθυστέρηση που συνεπάγεται η πλήρης τήρηση των διαδικασιών μπορεί να δημιουργεί κοινωνική δυσαρέσκεια ή ακόμη και πραγματικούς κινδύνους.
Από την άλλη πλευρά, η παράκαμψη των θεσμικών διαδικασιών, ακόμη και με καλή πρόθεση, εγείρει ζητήματα διαφάνειας, λογοδοσίας και ισονομίας. Η εκ των υστέρων έγκριση έργων μπορεί να αποδυναμώσει τους μηχανισμούς ελέγχου, να δημιουργήσει προηγούμενα αυθαιρεσίας και να ενισχύσει την καχυποψία των πολιτών απέναντι στη διοίκηση.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι απλώς, αν η πρακτική αυτή είναι σωστή ή λαθεμένη, αλλά αν το υφιστάμενο σύστημα επιτρέπει στους δήμους να λειτουργούν αποτελεσματικά χωρίς να παραβιάζουν τους κανόνες. Εδώ ανακύπτει το ερώτημα της επάρκειας του θεσμικού πλαισίου. Υπάρχουν ενδείξεις ότι απαιτείται προσαρμογή.
Η πολυπλοκότητα των διαδικασιών, η επικάλυψη αρμοδιοτήτων και οι καθυστερήσεις στις εγκρίσεις συχνά λειτουργούν αποτρεπτικά για την ταχεία υλοποίηση έργων μικρής ή μεσαίας κλίμακας.
Από την άλλη, η πλήρης χαλάρωση των ελέγχων θα μπορούσε να οδηγήσει σε φαινόμενα κακοδιοίκησης. Ίσως η απάντηση να βρίσκεται σε μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση που λέει ότι χρειάζεται σαφέστερος ορισμός των περιπτώσεων κατεπείγοντος, απλοποίηση διαδικασιών για συγκεκριμένες κατηγορίες έργων, ενίσχυση των μηχανισμών προληπτικού ελέγχου και αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων για την επιτάχυνση των εγκρίσεων. Παράλληλα, η ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας των δήμων, σε προσωπικό και τεχνογνωσία, μπορεί να μειώσει την ανάγκη προσφυγής σε «έκτακτες» λύσεις.
Σε τελική ανάλυση, η συζήτηση αυτή αντανακλά μια διαχρονική πρόκληση της δημόσιας διοίκησης, του πώς μπορεί να συνδυαστεί η ταχύτητα με τη νομιμότητα και η αποτελεσματικότητα με τη διαφάνεια.
Οι απαντήσεις δεν είναι απλές αλλά η αναζήτησή τους είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Και φυσικά να επισημάνουμε, πως όταν περπατάς στην άκρη της προβλήτας, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος… να πέσεις στην θάλασσα.
