Το ζήτημα της εποχικότητας είναι μία από τις βασικές πληγές της ελληνικής ξενοδοχίας και των εποχιακών εστιατορίων, με αποτέλεσμα οι εργαζόμενοι να ζουν εξαντλητικά ωράρια το καλοκαίρι αλλά να ταλαιπωρούνται και με τα επιδόματα ανεργίας τον χειμώνα.
Επομένως, το δίλημμα «Να πάω σεζόν ή να μην πάω;» φαντάζει ολοένα και πιο επίκαιρο και δείχνει πως το success story του τουρισμού έχει κενά, που πρέπει να καλυφθούν, ώστε και οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι να βρουν μια κοινή συνισταμένη για να συνεννοηθούν.
Ο χώρος της φιλοξενίας έχει αμέτρητες αρετές, φέρνει «ζεστό» χρήμα γρήγορα αλλά δεν λείπουν και τα μειονεκτήματα. Υπάρχουν καταγγελίες και στις Κυκλάδες για κακοπληρωτές εργοδότες, εξουθενωτικές εργασιακές συνθήκες και δύσκολες συνθήκες στέγασης. Η Πάρος, δυστυχώς, δεν αποτελεί εξαίρεση, όπως μας ενημέρωσε ο Γιώργος Χότζογλου, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εργαζομένων στον Επισιτισμό – Τουρισμό μιλώντας στο parosvoice.com αν και η εικόνα της είναι σαφώς καλύτερη σε σχέση με άλλα τουριστικά νησιά.
«Παλαιότερα, δούλευες σεζόν και έφευγες με λεφτά. Τώρα, και τα ωράρια είναι τρομακτικά και δεν παίρνεις τον μισθό που θα έπρεπε», μας ανέφερε Κυκλαδίτης εργοδότης, που δραστηριοποιείται τον χειμώνα στην Αθήνα και το καλοκαίρι στην Πάρο.
Τα παράπονα δεν συνδέονται απαραίτητα με το μισθολογικό κόστος αλλά πολλές φορές οφείλονται και στο γεγονός ότι υπάρχει εργασιακή εξουθένωση, ασυνεννοησία μεταξύ του προσωπικού —που προέρχεται από διαφορετικές κουλτούρες— ή και στις δύσκολες συνθήκες στέγασης.
Στα ξενοδοχεία της Πάρου φαίνεται πως η εικόνα είναι αισθητά καλύτερη σε σχέση με την εστίαση. Όμως, σε όλα αυτά, φέτος ήρθε να δώσει τη χαριστική βολή η ελληνική πολιτεία. Υπήρξαν έντονες διαμαρτυρίες και ξενοδοχοϋπάλληλοι και εποχικοί υπάλληλοι της εστίασης κατέβηκαν στους δρόμους για να διεκδικήσουν το αυτονόητο: να πάρουν το επίδομα ανεργίας στην ώρα τους.
Εργασιακή ανασφάλεια και αδυναμία στην ιεραρχία
Το γεγονός ότι το επάγγελμα του ξενοδοχοϋπαλλήλου ή του εργαζόμενου στην εστίαση είναι συχνά εποχιακό επιτείνει την εργασιακή ανασφάλεια. Οι εργαζόμενοι δεν γνωρίζουν από αργίες και γιορτές ή δυσκολεύονται να κάνουν ακόμη και ένα θαλασσινό μπάνιο. Μπορεί η πισίνα ή η θάλασσα να είναι δίπλα τους, όμως εργάζονται ασυνήθιστα πολλές ώρες, πλέον και με τη «βούλα» του κράτους. Βεβαίως, οι μισθοί είναι καλύτεροι σε σχέση με άλλα επαγγέλματα λόγω των συμβάσεων εργασίας, όμως οι συνθήκες σε ξενοδοχεία και εστιατόρια δεν παύουν να είναι απαιτητικές και, συχνά, εξαντλητικές.
Έτσι, δεν είναι τυχαίο ότι ολοένα και λιγότεροι Έλληνες εργαζόμενοι επιλέγουν τα εποχιακά ξενοδοχεία ή την εστίαση σε τουριστικά νησιά. Δυσκολίες σε ορισμένες ειδικότητες, σύμφωνα με πληροφορίες, υπήρξαν και στην Πάρο. Κι αυτό συνδέεται και με το κόστος ζωής.
Αντικίνητρο η στασιμότητα στην ιεραρχία
Ένα άλλο ζήτημα, βεβαίως, είναι πως ενίοτε η άνοδος στην επαγγελματική ιεραρχία είναι ανύπαρκτη. Ειδικά για τα ξενοδοχεία που είναι οικογενειακά —και τα περισσότερα είναι μικρομεσαία— ο εργαζόμενος, που μπορεί να έχει τα τυπικά προσόντα ή και περισσότερα, θα παραμεριστεί για να περάσουν μέλη της οικογένειας μπροστά ενώ ακόμη πιο περιορισμένες είναι οι διοικητικές θέσεις για τις γυναίκες.
Ο χώρος της φιλοξενίας ανέκαθεν ήταν μία εργασιακή διέξοδος για τις γυναίκες και για τους φοιτητές. Σήμερα, με τον «κόφτη» για τα ελληνικά Πανεπιστήμια, ολοένα και δυσκολεύουν περισσότερο οι συνθήκες για τους φοιτητές, που έχουν εξετάσεις το διάστημα Ιουνίου – Ιουλίου και Σεπτεμβρίου.
Η Ελλάδα 2η παγκοσμίως στην εργασιακή εξουθένωση
Οι ερευνητές του Welltory, σε έρευνα που έκαναν στις ΗΠΑ για το εργασιακό στρες και δημοσιεύτηκε στο Forbes, διαπίστωσαν πως ο κλάδος με τη μεγαλύτερη εργασιακή καταπόνηση είναι αυτός της αναψυχής και της φιλοξενίας.
Στην Ελλάδα, το 59% των εργαζομένων —ανεξαρτήτως επαγγέλματος— δηλώνουν ότι βιώνουν καθημερινό στρες ή εξουθένωση, σύμφωνα με έρευνα της iSelect. Οι Έλληνες εργαζόμενοι βρίσκονται ανάμεσα στην έντονη συναισθηματική πίεση και τις σχετικά χαμηλές αποδοχές, δείχνει η έρευνα, που δημοσιεύτηκε το 2025.
Η πρώτη δεκάδα εργασιακού στρες και εξουθένωσης παγκοσμίως έχει ως εξής: Μεξικό, Ελλάδα, Καναδάς, Μάλτα, Ηνωμένες Πολιτείες, Βέλγιο, Γαλλία, Πορτογαλία, Γερμανία, Τσεχία. Αυτό δεν σημαίνει, φυσικά, και καλύτερους μισθούς. «Η Ελλάδα κατατάσσεται σταθερά κοντά στην κορυφή των χωρών με τον πιο υπερφορτωμένο εργασιακό χώρο», σημειώνεται στην έρευνα, ενώ οι εργαζόμενοι απολαμβάνουν χαμηλές απολαβές σε συνάρτηση με τις ώρες εργασίας.
Ποιος δεν θυμάται τον νεαρό σερβιτόρο, που εργαζόταν σε γνωστό μπαράκι της Ρόδου το καλοκαίρι του ’23 και μετέφερε με τον δίσκο ποτά μέσα στο νερό ενώ αυτό απαγορεύεται ρητά από τη νομοθεσία;
Το ζήτημα της στέγης των εργαζομένων
Φυσικά, υπάρχουν και οι δύο όψεις του νομίσματος. Δεν σημαίνει ότι όλοι οι εργαζόμενοι έχουν δίκιο, καθώς υπάρχουν και συμπεριφορές που δεν συνάδουν με τα τουριστικά επαγγέλματα ή προκύπτουν επαγγελματικές αδυναμίες κατά τη διάρκεια της σεζόν.
Ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργοδότες για το εποχιακό προσωπικό είναι το θέμα της στέγης. Υπάρχει έντονη φημολογία για εργοδότες που, αν και δεν το παραδέχονται δημόσια, πληρώνουν «μαύρα» χρήματα στις Κυκλάδες, προκειμένου να νοικιάσουν ένα σπίτι για τους εργαζόμενους· ειδάλλως κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς προσωπικό. Πρόκειται για χρήματα που, φυσικά, δεν φαίνονται, αλλά αυξάνουν το κόστος προσωπικού. Όμως, όπως μας ανέφερε πηγή, αυτά τα σπίτια συχνά έχουν ελλείψεις — διαφορετικά, οι ντόπιοι θα τα νοίκιαζαν σε τουρίστες.
Σε όλη την Ελλάδα φαίνεται να λείπουν περίπου 70.000 έως 80.000 άτομα από τον χώρο της φιλοξενίας και της εστίασης, που εργάζονται τη θερινή σεζόν.
Φέτος, όμως, το πρόβλημα, όπως προαναφέραμε, δεν είχε να κάνει μόνο με τα ξενοδοχεία ή την εστίαση. Το υπουργείο Εργασίας καθυστέρησε τραγικά να καταβάλει επιδόματα, σύμφωνα με τα εργατικά σωματεία ξενοδοχείων – επισιτισμού. Ξενοδοχοϋπάλληλοι και εποχικοί εργαζόμενοι στην εστίαση έμειναν απλήρωτοι — άλλοι μέσα στις γιορτές και άλλοι έως τα τέλη Φεβρουαρίου. Αυτό είχε ως συνέπεια τουλάχιστον το 10% έως 20% των εργαζομένων, που δούλεψαν πέρυσι σε επισιτισμό – τουρισμό, να μην κάνουν αιτήσεις για να επιστρέψουν.
Ο «Α.Α.» εξηγεί πως εύκολα καλύπτονται οι θέσεις ανειδίκευτου προσωπικού. Άλλες, όμως, είναι πρακτικά αδύνατον να καλυφθούν, καθώς υπάρχουν δυσκολίες στο εξειδικευμένο προσωπικό: «Υπάρχει μεγαλύτερο πρόβλημα στους εξειδικευμένους εργαζόμενους, π.χ. στην κουζίνα. Βρίσκεις εύκολα λαντζέρη, αλλά δύσκολα μάγειρα. Το πρόβλημα δεν είναι απλό, γιατί αφορά και την επιλογή και τη διαχείριση των προϊόντων, την υγιεινή κ.ά.», αναφέρει.
Σημειώνει πως «στην Ελλάδα έχουν εξαφανιστεί οι διαβαθμίσεις. Επειδή ακριβώς υπάρχουν ελλείψεις, ένα παιδί 19 χρονών μπορεί να “βαφτίζεται” Α΄ μάγειρας, ενώ δεν έχει την εμπειρία ούτε της κουζίνας ούτε των πελατών. Είναι ελάχιστοι εκείνοι που είναι ταλέντα. Το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο στην εστίαση και λιγότερο στα ξενοδοχεία, που συνεργάζονται με τις ιδιωτικές σχολές. Οι κρατικές σχολές, όμως, έχουν αφεθεί στην τύχη τους».
Όπως λέει, «το πρόβλημα στη διοικητική πυραμίδα δεν είναι αμελητέο, γιατί από αυτό εξαρτάται όλη η πορεία της δουλειάς και η διαχείριση του προσωπικού. Πρόκειται για “ποιοτική φούσκα”. Επιπλέον, το πρόγραμμα για τις σχολές τουρισμού το αποφασίζει το υπουργείο Παιδείας. Αυτές οι σχολές είναι τουριστικές και θα έπρεπε να υπάγονται στο υπουργείο Τουρισμού».
«Η Πάρος τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε έναν ιδιαίτερα δυναμικό και ώριμο προορισμό, με σημαντική αναβάθμιση των καταλυμάτων της. Υπάρχει μεγάλη ποικιλία — από μικρές οικογενειακές μονάδες μέχρι σύγχρονα boutique ξενοδοχεία υψηλών προδιαγραφών», εξηγεί η Στέλλα Φυρογένη – Αντιπαριώτη, πρόεδρος του Τουριστικού Τμήματος Επιμελητηρίου Κυκλάδων.
«Ο κορμός της φιλοξενίας παραμένει η μικρή και μεσαία επιχείρηση, που δίνει και τον χαρακτήρα της αυθεντικότητας και της προσωπικής εμπειρίας. Παράλληλα, η αυξημένη ζήτηση έχει ανεβάσει τις απαιτήσεις, κυρίως σε επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού», αναφέρει.
«Ο τουρισμός και ο επισιτισμός στις Κυκλάδες απασχολούν ένα ευρύ και ετερογενές ανθρώπινο δυναμικό: νέους και φοιτητές, εργαζόμενους από άλλες περιοχές της Ελλάδας, σημαντική παρουσία γυναικών, αλλά και συνεχώς αυξανόμενη συμμετοχή εργαζομένων από το εξωτερικό. Χαρακτηριστικό του κλάδου είναι η υψηλή κινητικότητα, γεγονός που δυσκολεύει τη συνέχεια και τη σταθερότητα. Η έλλειψη εργαζομένων αποτελεί πλέον δομική πρόκληση. Στην Ελλάδα καταγράφονται πάνω από 80.000 κενές θέσεις στον τουρισμό, κυρίως σε καμαριέρες, σερβιτόρους και μάγειρες», τονίζει.
Όπως εξηγεί, οι λόγοι είναι σύνθετοι και συνδέονται με ευρύτερες αλλαγές:
- Υπογεννητικότητα και μείωση διαθέσιμου εργατικού δυναμικού
- Στροφή των νέων σε πιο σταθερά επαγγέλματα
- Υψηλό κόστος ζωής και στέγασης στα νησιά
- Έντονη εποχικότητα
- Απαιτητικές συνθήκες εργασίας
«Παράλληλα, το πλαίσιο στήριξης των εποχικών εργαζομένων δεν καλύπτει επαρκώς τις ανάγκες τους. Το επίδομα ανεργίας καλύπτει περιορισμένο χρονικό διάστημα, καθυστερεί στην καταβολή του και, μέσω της προπληρωμένης κάρτας, δεν μπορεί να αξιοποιηθεί πλήρως για βασικές ανάγκες της καθημερινότητας. Η νέα συλλογική σύμβαση αποτελεί ένα θετικό βήμα, καθώς προβλέπει πενθήμερη εργασία, 40 ώρες και βελτιωμένες αποδοχές. Ωστόσο, η πραγματική βελτίωση έρχεται μέσα από την οργάνωση. Όσο πιο ώριμος είναι ένας προορισμός και όσο πιο οργανωμένο το εργασιακό περιβάλλον, τόσο μειώνονται οι πιέσεις και οι ελλείψεις», σημειώνει.
Και προσθέτει, μεταξύ άλλων: «Από τη μία πλευρά, είναι απολύτως κατανοητό οι εργαζόμενοι να επιδιώκουν καλύτερες αποδοχές. Από την άλλη, η έλλειψη σταθερότητας δυσκολεύει σημαντικά τη λειτουργία των επιχειρήσεων. Σήμερα, ο εργαζόμενος δεν αναζητά μόνο μια θέση εργασίας — αναζητά ένα περιβάλλον στο οποίο να μπορεί να σταθεί, να εξελιχθεί και να νιώσει ότι έχει αξία».
Αυτό, όπως τονίζει, περνά μέσα από απλά αλλά ουσιαστικά στοιχεία:
- Ξεκάθαρη επικοινωνία από την αρχή
- Σωστή καθοδήγηση
- Οργάνωση
- Κουλτούρα σεβασμού
«Ένα σαφές πλαίσιο συνεργασίας —ακόμη και ένα “manual” του τι περιμένει μια επιχείρηση από τον εργαζόμενο— βοηθά, σημειώνει,να χτιστεί εμπιστοσύνη και σταθερότητα. Γιατί, τελικά, δεν είναι μόνο θέμα αμοιβών. Είναι και θέμα σχέσης. Και όσο περισσότερο επενδύουμε σε αυτή τη σχέση, τόσο πιο εύκολο γίνεται να κρατήσουμε ανθρώπους στον κλάδο — όχι μόνο για μια σεζόν, αλλά για περισσότερο. Η αντιμετώπιση του ζητήματος απαιτεί συνεργασία όλων».
Σε επίπεδο πολιτείας:
- Οργανωμένη μεταναστευτική πολιτική
- Κίνητρα για εποχική εργασία
- Επανεξέταση του επιδόματος ανεργίας
- Μείωση μη μισθολογικού κόστους
Σημειώνει πως, σε επίπεδο Αυτοδιοίκησης, το θέμα της στέγασης είναι καθοριστικό, ενώ σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση απαιτείται κατάρτιση και επανακατάρτιση, προκειμένου να καλυφθούν οι νέες ανάγκες φιλοξενίας, αλλά και ενίσχυση της εικόνας των τουριστικών επαγγελμάτων.
Προς αυτή την κατεύθυνση, όπως εξηγεί, το Επιμελητήριο Κυκλάδων προσπαθεί να συμβάλει ενεργά:
- Με τη νέα διαδικτυακή πύλη e-kyklades.gr, που σύντομα θα είναι στον «αέρα», θα υπάρχει δυνατότητα αγγελιών εργασίας για καλύτερη σύνδεση επιχειρήσεων και εργαζομένων
- Με σεμινάρια (ΕΦΕΤ, τεχνικοί ασφαλείας, webinars)
- Με ενημέρωση για εργασιακά, ασφαλιστικά και φορολογικά θέματα
- Με δράσεις όπως το Aegean Cuisine, που ενισχύουν τη γαστρονομία και τον τουρισμό
Η κ. Φυρογένη – Αντιπαριώτη τονίζει πως «το ζήτημα των εργαζομένων δεν είναι απλώς ένα λειτουργικό πρόβλημα. Είναι ζήτημα βιωσιμότητας του τουριστικού μας μοντέλου. Αν δεν αντιμετωπιστεί συνολικά, θα επηρεαστεί η ποιότητα και η ανταγωνιστικότητα. Αν, όμως, το δούμε ως ευκαιρία, μπορούμε να χτίσουμε έναν τουρισμό πιο οργανωμένο, πιο ανθρώπινο και πιο ανθεκτικό. Ο τουρισμός στις Κυκλάδες δεν ξεκίνησε ως βιομηχανία — ξεκίνησε να χτίζεται με καρδιά. Με ανθρώπους που άνοιξαν τα σπίτια τους, τις αυλές τους, τη ζωή τους. Σήμερα μεγαλώνει, οργανώνεται, αλλάζει. Αν θέλουμε να τον κρατήσουμε ζωντανό, πρέπει να τον κρατήσουμε ανθρώπινο».
Έντυπη έκδοδη ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥ (3/4/2026)
