Μπορεί ακόμη να είναι ακόμη θολό το τοπίο σε σχέση με την παλαιολιθική εποχή, όμως ευρήματα της νεολιθικής εποχής τεκμηριώνουν την κατοίκηση του συμπλέγματος της Πάρου – Αντιπάρου αλλά και τη σχέση με γειτονικά μικρονησιά.
Παλαιότερη μελέτη του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας Πάρου και Κυκλάδων αναδεικνύει τη φυσιογνωμία του νησιού και τον σπουδαίο ρόλο του κατά την προϊστορία αλλά και κατά την αρχαιότητα. Κι εκεί φαίνεται και ο σπουδαίος ρόλος και η εξωστρέφειά του εξαιτίας του παριανού μάρμαρου.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Πάρου φιλοξενεί ευρήματα από τη νεολιθική εποχή έως τους πρωτοχριστιανικούς χρόνους. Ανάμεσά τους είναι η Νίκη της Πάρου, Κυκλαδικά εδώλια, ψηφιδωτά, η αρχαϊκή μαρμάρινη Γοργώ, που σύμφωνα με το μύθο είναι τέρας και προκαλεί τρόμο σ’ όποιον την αντικρίζει, ο οποίος απολιθώνεται, κούροι, ο ποιητής Αρχίλοχος, αμφορείς παριανού εργαστηρίου, θεότητες κλπ.
Σημαντικές ανακαλύψεις, που έγιναν στο Σάλιαγκο, ένα μικρό ακατοίκητο σήμερα νησάκι στο στενό Πάρου – Αντιπάρου διαπιστώνουν πως υπήρχε ζωή στο νησί και κατά τη Νεολιθική εποχή 4.300-3.900 π.Χ.
Υπάρχουν ευρήματα κατά την Πρωτοκυκλαδική και Κυκλαδική εποχή (3.200-2.000 π. Χ.) και κυκλαδικά ειδώλια που βρέθηκαν μέσα σε τάφους. Κατά τη διάρκεια της μυκηναϊκής περιόδου, το σημαντικότερο μυκηναϊκό ανάκτορο στις Κυκλάδες στην περιοχή Κουκουναριές, πάνω στους βράχους στις Κολυμπήθρες. Παρόλα αυτά, σύμφωνα με τα ευρήματα στο νησί, άνθηση γνωρίζει και κατά την Αρχαϊκή εποχή αλλά και αργότερα.
Παρότι δεν είναι ιδιαίτερη γνωστή στο ευρύ κοινό, η σχέση των Παρίων με τους Αθηναίους, η αλήθεια είναι πως άλλοτε ήταν πολύ στενές κι άλλοτε επικρατούσε μεταξύ τους ένταση και γίνονταν εχθροπραξίες, όπως μαρτυρούν οι επιγραφές.
Για του λόγου το αληθές υπήρξαν συμμαχίες μεταξύ Αθηναίων και Παρίων αλλά και επιθέσεις στην Πάρο. Σε μεγάλο βαθμό οφείλει η Πάρος την αποκατάσταση της δημοκρατικής νομιμότητας από τους Αθηναίους τρεις φορές μεταξύ 410/09 και 373/2 π.Χ.) αλλά υπήρξαν και στιγμές που άλλαζαν όλα αυτά κι έγιναν οι επιθέσεις στην Πάρο το 489 π.Χ. από τον Μιλτιάδη και το 480 π.Χ. από τον Θεμιστοκλή). Σημαντική εποχή για την Πάρο, σύμφωνα πάντα με τα ευρήματα, είναι η Αρχαϊκή εποχή.
