Στις 15 Σεπτεμβρίου 2008, η Lehman Brothers κατέθεσε αίτηση πτώχευσης στις ΗΠΑ, σε μία από τις μεγαλύτερες εταιρικές χρεοκοπίες στην ιστορία.
Η κατάρρευση της επενδυτικής τράπεζας δεν ήταν η αρχή της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Ήταν, όμως, το γεγονός που μετέτρεψε μια σοβαρή αναταραχή στις αγορές σε παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό πανικό, με συνέπειες που ξεπέρασαν κατά πολύ τη Wall Street.
Η Lehman είχε σημαντική έκθεση στην αγορά ακινήτων και μεγάλο όγκο δανεισμού. Όταν οι αγορές αμφισβήτησαν την πραγματική αξία των περιουσιακών της στοιχείων, η εταιρεία βρέθηκε χωρίς επαρκή πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Οι προσπάθειες για εξεύρεση αγοραστή απέτυχαν.
Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ και το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών προσπάθησαν το τελευταίο Σαββατοκύριακο πριν από την πτώχευση να βρουν λύση μέσω του ιδιωτικού τομέα, χωρίς αποτέλεσμα.
Η πτώχευση αποδείχθηκε καταλυτική επειδή η Lehman δεν ήταν μια απομονωμένη εταιρεία. Ήταν βαθιά συνδεδεμένη με τράπεζες, επενδυτικά κεφάλαια, ασφαλιστικές εταιρείες και χρηματοπιστωτικές αγορές σε ολόκληρο τον κόσμο.
Μετά την κατάρρευση, οι επενδυτές άρχισαν να αντιμετωπίζουν με καχυποψία σχεδόν κάθε χρηματοπιστωτικό οργανισμό.
Οι τράπεζες περιόρισαν δραστικά τον δανεισμό τους, καθώς δεν γνώριζαν ποιοι από τους αντισυμβαλλομένους τους έκρυβαν μεγάλες ζημιές. Η αγορά χρήματος πάγωσε και το κόστος χρηματοδότησης εκτοξεύθηκε.
Η κατάρρευση της Lehman έγινε ο μηχανισμός μέσω του οποίου η δυσπιστία μεταδόθηκε σε ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Το σημαντικότερο αποτέλεσμα ήταν ότι η χρηματοπιστωτική κρίση πέρασε γρήγορα στην πραγματική οικονομία.
Επιχειρήσεις δυσκολεύονταν να εξασφαλίσουν δάνεια για επενδύσεις και κεφάλαιο κίνησης, οι καταναλωτές περιόρισαν τις δαπάνες τους και η αγορά κατοικίας κατέρρευσε.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίστηκαν στις ΗΠΑ. Το διεθνές εμπόριο και οι διασυνοριακές ροές κεφαλαίων υποχώρησαν απότομα. Το ΔΝΤ χαρακτήρισε την περίοδο μετά τη Lehman ως την πιο οξεία φάση της κρίσης, με την παγκόσμια παραγωγή και την απασχόληση να υποχωρούν συγχρονισμένα. Το παγκόσμιο ΑΕΠ μειώθηκε το 2009, ενώ οι προηγμένες οικονομίες υπέστησαν ιδιαίτερα μεγάλη συρρίκνωση.
Η κληρονομιά της Lehman, δεν περιορίζεται στις τράπεζες. Η κρίση άφησε πίσω της υψηλότερο δημόσιο χρέος, μεγαλύτερη παρέμβαση των κεντρικών τραπεζών και μια βαθιά δυσπιστία απέναντι στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Το ΔΝΤ έχει επισημάνει ότι, μία δεκαετία μετά, πολλές οικονομίες εξακολουθούσαν να λειτουργούν κάτω από την προ κρίσης αναπτυξιακή τους τάση.
Η 15η Σεπτεμβρίου 2008 έμεινε έτσι ως το σημείο καμπής μιας κρίσης που είχε ξεκινήσει από την αγορά ακινήτων. Η Lehman δεν δημιούργησε μόνη της τη χρηματοπιστωτική φούσκα.
Η κατάρρευσή της, όμως, αποκάλυψε πόσο αλληλένδετο και εύθραυστο είχε γίνει το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα — και πόσο γρήγορα μια κρίση στη Wall Street μπορούσε να μετατραπεί σε κρίση για επιχειρήσεις, εργαζομένους και νοικοκυριά σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ευθύμιος Τσιλιόπουλος
