Κατά πλειοψηφία -με τις ψήφους της ΝΔ- ψηφίστηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη Βουλή, που περιλαμβάνει αντεργατικές και αντιλαϊκές διατάξεις για τους δημότες με νέα χαράτσια αλλά και για τους εργαζόμενους των ΟΤΑ και των υπηρεσιών, όπως βρεφονηπιακούς σταθμούς, δημοτικές επιχειρήσεις κ.α.
Το αντιδραστικό περιεχόμενο του νέου κώδικα στηλίτευσαν οι βουλευτές του ΚΚΕ τονίζοντας ότι είναι αντιλαϊκός και σε ταξική κατεύθυνση επιφέροντας νέα χαράτσια στον λαό, τους εργαζόμενους και τα λαϊκά στρώματα ενώ ευνοεί το μεγάλο κεφάλαιο και τους επιχειρηματικούς ομίλους. Σημειώνουμε ότι όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης καταψήφισαν το νομοσχέδιο επί της αρχής και εξέφρασαν σφοδρές αντιδράσεις
Για να διασφαλιστεί η σταθερή και απαρέγκλιτη υλοποίηση της αντιλαϊκής πολιτικής, εισάγει ένα εκλογικό σύστημα πιο καλπονοθευτικό με τη λογική της δεύτερης επιλογής συνδυασμού, με τα Συμβούλια Νέων, αλλά και με τα Γνωμοδοτικά Συμβούλια που δεν αμφισβητούν τον αντιλαϊκό προσανατολισμό της Τοπικής Διοίκησης. Επίσης, επιταχύνει το δημαρχοκεντρικό μοντέλο, υποβαθμίζοντας τον ρόλο των δημοτικών συμβουλίων, που πλέον είναι τυπικός και περιορίζεται στην επικύρωση των αποφάσεων ενώ η μεταφορά αρμοδιοτήτων αποτελεί «όχημα», καθώς συνδυάζεται με τη μείωση της κρατικής χρηματοδότησης, στο όνομα της οικονομικής αυτοτέλειας των δήμων, υλοποιώντας τον αντιδραστικό Ευρωπαϊκό Χάρτη Αυτονομίας.
Μεταξύ άλλων ο νέος κώδικας προβλέπει νέο τρόπο είσπραξης των δημοτικών τελών, τα οποία όπως ανακοίνωσε ο υπουργός Εσωτερικών, Θόδωρος Λιβάνιος, από 1η Ιανουαρίου 2028 θα πάψουν να εισπράττονται μέσω των λογαριασμών ρεύματος και θα αποσυνδεθούν πλήρως από τη ΔΕΗ και τους παρόχους ενέργειας.
Σύμφωνα με τον υπουργό, το νέο σύστημα θα προβλέπει την αποστολή ενός ετήσιου λογαριασμού στους πολίτες, ο οποίος θα εκδίδεται κάθε Ιανουάριο και θα αναγράφει το συνολικό ποσό των δημοτικών τελών. Το ποσό θα μπορεί να εξοφλείται σε 12 μηνιαίες δόσεις, ενώ θα προβλέπεται έκπτωση για εφάπαξ πληρωμή. Για την εφαρμογή του μέτρου απαιτείται Προεδρικό Διάταγμα, το οποίο θα εκδοθεί το επόμενο διάστημα.
Τι προβλέπει ο νέος Νόμος
Ο νέος κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αποτελεί μία πραγματικότητα για τον πρώτο και δεύτερο βαθμό αυτοδιοίκησης στη χώρα μας.
Η Ε.Ε.Τ.Α.Α. Α.Ε., σε συνεργασία με το υπουργείο Εσωτερικών, την Κ.Ε.Δ.Ε. και την ΕΝ.Π.Ε., διοργάνωσε τέσσερις ενημερωτικές διημερίδες σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ηράκλειο και Πάτρα, προκειμένου να ενημερώσει τους άμεσα ενδιαφερόμενους.
Πριν δούμε ορισμένα σημεία-κλειδιά του νέου κώδικα, αξίζει μια αναφορά στα «Συμβούλια Νέων» που θεσπίζει. Έργο τους είναι:
– Ο εντοπισμός, η ανάδειξη και η παρακολούθηση των αναγκών και των προβλημάτων της νεολαίας.
– Η ιδιαίτερη μέριμνα για ζητήματα που αφορούν νέους με αναπηρία ή χρόνιες παθήσεις.
– Η διατύπωση γνώμης προς τον δήμαρχο, το δημοτικό συμβούλιο, τη δημοτική επιτροπή και τις αρμόδιες επιτροπές για ζητήματα της αρμοδιότητας τους.
– Η ανάληψη πρωτοβουλιών και δραστηριοτήτων, σε συνεργασία με τον δήμο, για την προσωπική ανάπτυξη και την ενεργό συμμετοχή των νέων στην τοπική κοινωνία.
– Η ανάπτυξη συνεργασιών με άλλα Συμβούλια Νέων στην Ελλάδα και την Ευρώπη, ιδιαίτερα στους τομείς της κοινωνικής πολιτικής, της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και του αθλητισμού.
Τα Συμβούλια Νέων έχουν συμβουλευτικό και συμμετοχικό χαρακτήρα. Δεν υποκαθιστούν τα αιρετά όργανα διοίκησης των Δήμων, αλλά δημιουργούν έναν θεσμοθετημένο δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ της νεολαίας και της δημοτικής αρχής.
Το δημοτικό συμβούλιο παραμένει το βασικό όργανο
Το δημοτικό συμβούλιο αποφασίζει για όλα τα θέματα του δήμου, εκτός από όσα ανατίθενται ρητά από τον νόμο στον δήμαρχο, στη Δημοτική Επιτροπή ή σε άλλο όργανο.
Σε ιδιαίτερα σοβαρά θέματα, το δημοτικό συμβούλιο μπορεί, με ειδική αιτιολογία και απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του, να ασκήσει το ίδιο αρμοδιότητες της Δημοτικής Επιτροπής. Αντίστοιχα, η Δημοτική Επιτροπή μπορεί να παραπέμψει συγκεκριμένο θέμα στο δημοτικό συμβούλιο όταν κρίνει ότι αυτό επιβάλλεται λόγω της σοβαρότητάς του.
Επίσης, εάν η Δημοτική Επιτροπή δεν καταφέρει να λάβει απόφαση σε δύο συνεχείς συνεδριάσεις ή δε συνεδριάσει λόγω έλλειψης απαρτίας μετά από δύο συνεχείς προσκλήσεις, το δημοτικό συμβούλιο καθίσταται αρμόδιο να αποφασίσει.
Υποχρεωτική συνεδρίαση τουλάχιστον μία φορά τον μήνα
Το δημοτικό συμβούλιο συνεδριάζει υποχρεωτικά τουλάχιστον μία φορά τον μήνα. Η σύγκλησή του αποτελεί θεσμική υποχρέωση του προέδρου, ενώ μπορεί να ζητηθεί και από τον δήμαρχο ή τη Δημοτική Επιτροπή.
Η αδικαιολόγητη παράλειψη του προέδρου να συγκαλέσει το Συμβούλιο για δύο συνεχείς φορές χαρακτηρίζεται από την εγκύκλιο ως σοβαρή παράβαση καθήκοντος.
Πρόσκληση τρεις ημέρες πριν – μαζί με τις εισηγήσεις
Για τις τακτικές συνεδριάσεις, η πρόσκληση πρέπει να αποστέλλεται στους δημοτικούς συμβούλους τουλάχιστον τρεις ημέρες πριν από τη συνεδρίαση.
Η πρόσκληση πρέπει να αναφέρει τον τρόπο συνεδρίασης, την ημερομηνία, την ώρα, τον τόπο και τα θέματα της ημερήσιας διάταξης και να συνοδεύεται από τις εισηγήσεις των αρμόδιων υπηρεσιών για όλα τα θέματα. Παράλληλα, αναρτάται αυθημερόν στην ιστοσελίδα του δήμου.
Υποχρεωτικά προσκαλούνται επίσης ο δήμαρχος και, όταν συζητείται θέμα που αφορά συγκεκριμένη δημοτική κοινότητα, ο εκπρόσωπος ή ο πρόεδρος της κοινότητας. Μετά την εκλογή των συμβουλίων νέων, θα προσκαλείται και ο πρόεδρός τους.
Οι πολίτες ενημερώνονται όταν συζητείται αίτηση ή πρότασή τους
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη ότι, όταν στην ημερήσια διάταξη περιλαμβάνονται αιτήσεις, αναφορές ή προτάσεις δημοτών και κατοίκων, οι ενδιαφερόμενοι πολίτες πρέπει να ενημερώνονται με ηλεκτρονικό μήνυμα τουλάχιστον μία ημέρα πριν από τη συνεδρίαση.
Ο πρόεδρος μπορεί επίσης να καλεί υπαλλήλους, εκπροσώπους φορέων, ιδιώτες και τον Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης, ώστε να συμβάλουν στη συζήτηση.
Τι ισχύει για τα θέματα της αντιπολίτευσης
Η εγκύκλιος αποσαφηνίζει και τη δυνατότητα των παρατάξεων της μειοψηφίας να εισάγουν θέματα στην ημερήσια διάταξη.
Οι επικεφαλής μπορούν να προτείνουν θέμα έως μία ημέρα πριν από τη δημοσίευση της πρόσκλησης. Κατά κανόνα η ένταξή του επαφίεται στον πρόεδρο, όμως ο τελευταίος υποχρεούται να εντάξει:
– έως τρία θέματα ανά ημερολογιακό έτος που προτείνονται από τον επικεφαλής της μείζονος μειοψηφίας
– έως ένα θέμα ανά ημερολογιακό έτος από τον επικεφαλής καθεμιάς από τις υπόλοιπες παρατάξεις.
Τα όρια αυτά αποτελούν το ελάχιστο υποχρεωτικό πλαίσιο και δεν εμποδίζουν τον πρόεδρο να εντάξει περισσότερα θέματα της αντιπολίτευσης.
Κατεπείγουσες και διά περιφοράς συνεδριάσεις
Σε κατεπείγουσες περιπτώσεις, η πρόσκληση μπορεί να αποσταλεί ακόμη και την ίδια ημέρα της συνεδρίασης, αλλά πρέπει να αιτιολογείται ειδικά ο κατεπείγων χαρακτήρας.
Το δημοτικό συμβούλιο αποφασίζει πρώτα, με απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του, ποια θέματα είναι πραγματικά κατεπείγοντα και μόνο αυτά συζητούνται.
Σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορεί να διεξαχθεί διά περιφοράς συνεδρίαση, όμως απαιτείται συμμετοχή τουλάχιστον των δύο τρίτων των μελών του συμβουλίου. Οι αποφάσεις σε αυτή την περίπτωση λαμβάνονται με απόλυτη πλειοψηφία του συνολικού αριθμού των μελών, εκτός εάν ο νόμος απαιτεί μεγαλύτερη πλειοψηφία.
Υποχρεωτική ζωντανή μετάδοση των δημόσιων συνεδριάσεων
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δημοσιότητα των συνεδριάσεων. Οι συνεδριάσεις είναι κατά κανόνα δημόσιες και, ανεξάρτητα από τον τρόπο διεξαγωγής τους, πρέπει υποχρεωτικά να μεταδίδονται ταυτόχρονα μέσω διαδικτύου. Ο σχετικός σύνδεσμος πρέπει να αναρτάται στην ιστοσελίδα του δήμου ή στα επίσημα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Μόνο κατ’ εξαίρεση μπορεί συνεδρίαση να πραγματοποιηθεί κεκλεισμένων των θυρών και χωρίς μετάδοση, κατόπιν ειδικά αιτιολογημένης απόφασης των 3/5 του συνολικού αριθμού των μελών.
Νέοι κανόνες για απαρτία και πλειοψηφία
Η εγκύκλιος αφιερώνει σημαντικό τμήμα στην αποσαφήνιση της απαρτίας και του τρόπου υπολογισμού των πλειοψηφιών.
Το δημοτικό συμβούλιο έχει απαρτία όταν οι παρόντες είναι περισσότεροι από τους απόντες. Για παράδειγμα, σε 29μελές συμβούλιο απαιτούνται τουλάχιστον 15 παρόντες.
Η απαρτία διαπιστώνεται πριν από την έναρξη της συνεδρίασης και εξακολουθεί να θεωρείται ότι υπάρχει έως τη λήξη της, ακόμη και εάν αποχωρήσουν σύμβουλοι. Ωστόσο, οι αποχωρήσεις επηρεάζουν τον υπολογισμό της πλειοψηφίας.
Για τη λήψη απόφασης λαμβάνονται υπόψη όσοι ψηφίζουν «υπέρ» ή «κατά». Η αποχή σε φανερή ψηφοφορία και το λευκό σε μυστική ψηφοφορία δεν προσμετρώνται στον υπολογισμό της πλειοψηφίας. Όταν όμως ο αριθμός όλων όσοι ψηφίζουν υπέρ ή κατά πέσει κάτω από τον αριθμό που απαιτείται για την απαρτία, τότε η απαιτούμενη πλειοψηφία υπολογίζεται επί του αριθμού της νόμιμης απαρτίας και όχι μόνο επί των ψηφισάντων. Η εγκύκλιος παραθέτει αναλυτικά παραδείγματα για συμβούλια διαφορετικού μεγέθους.
Ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας κάθε τέσσερις μήνες
Σημαντικές αλλαγές αφορούν και τη λογοδοσία της δημοτικής αρχής. Το δημοτικό συμβούλιο συγκαλείται υποχρεωτικά σε ειδική συνεδρίαση λογοδοσίας το αργότερο κάθε τέσσερις μήνες. Η πρώτη τετράμηνη προθεσμία υπολογίζεται από την έναρξη ισχύος του νέου Κώδικα, στις 29 Ιουνίου 2026.
Κάθε δημοτικός σύμβουλος μπορεί να καταθέτει ένα θέμα, ενώ εάν υποβληθούν περισσότερα από δέκα θέματα, πραγματοποιείται δημόσια κλήρωση. Μπορούν επίσης να εισαχθούν θέματα από τις δημοτικές κοινότητες, τον Συμπαραστάτη του Δημότη, το Συμβούλιο Ένταξης Μεταναστών και Προσφύγων, συνελεύσεις κατοίκων και το Συμβούλιο Νέων. Για τη συγκεκριμένη συνεδρίαση δεν απαιτείται απαρτία, αλλά είναι υποχρεωτική η παρουσία του δημάρχου ή του αρμόδιου οργάνου που καλείται να απαντήσει.
Στη συνεδρίαση λογοδοσίας δεν επιτρέπεται η λήψη αποφάσεων.
Υποχρεωτικές νέες γνωμοδοτικές επιτροπές
Ο νέος Κώδικας προβλέπει επίσης ότι με τον Κανονισμό Λειτουργίας πρέπει υποχρεωτικά να συσταθούν δύο γνωμοδοτικές επιτροπές.
Η πρώτη θα ασχολείται με ζητήματα κοινωνικής συνοχής, συμπερίληψης, ισότητας φύλων, δικαιωμάτων ατόμων με αναπηρία και καταπολέμησης διακρίσεων. Η δεύτερη θα έχει ως αντικείμενο την υποστήριξη του δήμου στην εύρυθμη λειτουργία των σχολικών μονάδων.
Μέχρι να προβλεφθούν οι νέες επιτροπές στον Κανονισμό Λειτουργίας, εξακολουθούν να λειτουργούν οι υφιστάμενες επιτροπές με συναφές αντικείμενο.
Πρακτικά και αποφάσεις υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα του δήμου
Τα επίσημα πρακτικά των συνεδριάσεων καταρτίζονται ηλεκτρονικά, υπογράφονται ψηφιακά από τον πρόεδρο και τον γραμματέα και αναρτώνται στο πλήρες περιεχόμενό τους στην ιστοσελίδα του δήμου, με ανωνυμοποίηση ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων. Μάλιστα, η μη τήρηση ή η μη ανάρτηση των επίσημων πρακτικών χαρακτηρίζεται σοβαρή παράβαση καθήκοντος.
Επιπλέον, μέσα σε πέντε ημέρες από κάθε συνεδρίαση πρέπει να αναρτάται πίνακας με τα θέματα που συζητήθηκαν, τον αριθμό των αποφάσεων, περίληψη του περιεχομένου τους και την ψήφο της μειοψηφίας. Για ορισμένες αποφάσεις εξακολουθούν να ισχύουν πρόσθετες υποχρεώσεις δημοσίευσης στη «Διαύγεια», στο ΜΙΤΟΣ, στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ή στον τοπικό και περιφερειακό Τύπο.
Σοβαρή παράβαση η τρίμηνη αδικαιολόγητη απουσία συμβούλου
Η εγκύκλιος υπενθυμίζει τέλος τις υποχρεώσεις των δημοτικών συμβούλων, οι οποίοι οφείλουν να υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον, να διασφαλίζουν τα δικαιώματα των δημοτών, να αποφεύγουν συγκρούσεις συμφερόντων και να συμμετέχουν στις συνεδριάσεις.
Αδικαιολόγητη απουσία συμβούλου από τις τακτικές συνεδριάσεις για τρεις συνεχόμενους μήνες αποτελεί σοβαρή παράβαση καθήκοντος. Στην περίπτωση αυτή ο πρόεδρος υποχρεούται να ενημερώσει εγγράφως τον Γενικό Επόπτη Νομιμότητας.
Η παράλειψη της ενημέρωσης συνιστά επίσης σοβαρή παράβαση καθήκοντος για τον ίδιο τον πρόεδρο.
Τέλος, ο δεύτερος γύρος ψηφοφορίας των δημοτών
Ο Νέος Κώδικας, φέρνει σειρά αλλαγών στο εκλογικό σύστημα καταργώντας εξ’ ολοκλήρου τον β’ γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών.
Ο δήμαρχος και ο περιφερειάρχης θα εκλέγονται με 42%+1 του συνόλου των ψήφων, ενώ το σενάριο του β’ γύρου θα εξαλειφθεί εντελώς, καθώς θα προβλέπονται εναλλακτικές ψήφοι (ψήφοι σε δεύτερο συνδυασμό) που θα προσμετρώνται σε δεύτερη καταμέτρηση σε περίπτωση που δεν ξεπεραστεί το κατώφλι του 42%+1. Ο επιτυχών συνδυασμός θα λαμβάνει τα 3/5 των εδρών, εκτός εάν δεν συγκεντρώσει το ποσοστό του 42%+1 στις δύο καταμετρήσεις
Τέλος, προβλέπονται δικαίωμα ψήφου σε δεύτερο συνδυασμό, ηλεκτρονικές κάλπες και δημοψηφίσματα, πενταετής αυτοδιοικητική θητεία, και ξεκαθάρισμα αρμοδιοτήτων μεταξύ δήμων περιφέρειας και κεντρικού κράτους.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΕΛΗΣ
