Συνεχίζονται οι βίαιες διακυμάνσεις στην τιμή του ελαιόλαδου σε Ελλάδα και Ευρώπη, που ξεκίνησαν τα χρόνια του COVID-19.
Από το ιστορικό χαμηλό των 2 ευρώ το κιλό τη διετία 2020-21, οι τιμές εκτοξεύτηκαν σε σχεδόν 10 ευρώ το κιλό το 2024, ενώ φέτος υπάρχει σημαντική πτώση στα επίπεδα των 3 ευρώ το κιλό.
Μάλιστα, η κυβέρνηση της Ισπανίας, προχώρησε σε μια πρωτοφανή «προστατευτική» παρέμβαση στην αγορά, προκειμένου να αποτρέψει την κατακόρυφη πτώση των τιμών.
Η νέα μεγάλη πτώση της τιμής του ελαιόλαδου, ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση για το αν το ελληνικό ελαιόλαδο είναι βιώσιμο, τουλάχιστον ως το «εθνικό προϊόν» που γνωρίζουμε επί χιλιετίες και όχι μόνο σε μικρή, «οικογενειακή» κλίμακα, ενώ η πολιτική απόφαση της κυβέρνησης Σάντσεθ στην Ισπανία, να κρατηθεί εκτός αγοράς το 12% της ετήσιας τοπικής παραγωγής για να συγκρατηθεί η πτώση των τιμών, ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση σχετικά με τις δυνατότητες προστατευτικών αλλά και αναπτυξιακών εθνικών παρεμβάσεων. Ένα άλλο σημαντικό ερώτημα είναι το αν η σημαντική υποχώρηση της τιμής στην αρχή της εφοδιαστικής αλυσίδας, θα μεταφραστεί σε μείωση στη λιανική αγορά. Σε τηλεοπτικά ρεπορτάζ των τελευταίων ημερών, γίνεται αναφορά σε τιμή παραγωγού κοντά στα 4 ευρώ το κιλό.
Το χρονικό των διακυμάνσεων
Η διετία 2018–2020 αποτέλεσε μία από τις δυσκολότερες περιόδους για το εισόδημα των ελαιοπαραγωγών σε όλη την Ευρώπη, καθώς οι τιμές κατέρρευσαν σε επίπεδα πολύ κάτω από το κόστος παραγωγής.
Η εντυπωσιακή ισπανική σοδειά της περιόδου 2018-2019, που ξεπέρασε τους 1,78 εκατομμύρια τόνους, δημιούργησε τεράστια αδιάθετα αποθέματα στη Μεσόγειο. Ως αποτέλεσμα, κατά τη διάρκεια του 2019 και μέχρι τα μέσα του 2020, η τιμή παραγωγού στην Ισπανία βυθίστηκε στα 1,90 έως 2,20 ευρώ ανά κιλό, αναγκάζοντας την Ευρωπαϊκή Ένωση να ενεργοποιήσει το μέτρο της ιδιωτικής αποθεματοποίησης για να απορροφήσει το πλεόνασμα.
Στην Ελλάδα, οι τιμές παραγωγού πιέστηκαν αντίστοιχα στα 2,10 έως 2,50 ευρώ ανά κιλό, ενώ το ξέσπασμα της πανδημίας COVID-19 την άνοιξη του 2020 πάγωσε τον κλάδο της εστίασης και του τουρισμού, παρατείνοντας τη στασιμότητα της αγοράς παρά τη στροφή των νοικοκυριών στην οικιακή κατανάλωση.
Η σταδιακή απορρόφηση των αποθεμάτων το 2021 επανέφερε τις τιμές στα 3 ευρώ ανά κιλό, όμως η πραγματική ανατροπή ξεκίνησε το 2022. Ο συνδυασμός του ενεργειακού πληθωρισμού —που αύξησε κατακόρυφα το κόστος λιπασμάτων, άρδευσης και συσκευασίας— με την παρατεταμένη ξηρασία στην Ιβηρική χερσόνησο οδήγησε σε βίαιη άνοδο. Την περίοδο 2022-2023, οι ακραίοι καύσωνες και η λειψυδρία στην Ανδαλουσία μείωσαν την ισπανική παραγωγή κατά σχεδόν 50% στους 665.000 τόνους, ενώ την ίδια στιγμή η Ελλάδα κατέγραψε μια εξαιρετική σοδειά άνω των 340.000 τόνων, επιτρέποντας στους Έλληνες παραγωγούς να πουλήσουν σε τιμές που ανέβηκαν μέσα στο 2023 από τα 4,80 στα 8,20 ευρώ ανά κιλό.

Η κρίση κορυφώθηκε το πρώτο εξάμηνο του 2024, όταν μια δεύτερη συνεχόμενη χρονιά μειωμένης συγκομιδής τόσο στην Ισπανία όσο και στην Ελλάδα, όπου η παραγωγή υποχώρησε στους 175.000 τόνους, μηδένισε τα αποθέματα ασφαλείας. Τον Ιανουάριο του 2024, οι τιμές παραγωγού κατέγραψαν ιστορικό ρεκόρ όλων των εποχών, ξεπερνώντας τα 9–9,50 ευρώ ανά κιλό σε Ισπανία και Ελλάδα, με μεμονωμένες πράξεις στην Πελοπόννησο και την Κρήτη να αγγίζουν τα 10 ευρώ. Στο ράφι των ευρωπαϊκών και ελληνικών σούπερ μάρκετ, η τελική τιμή καταναλωτή εκτοξεύθηκε στα 13 έως 16 ευρώ ανά λίτρο το καλοκαίρι του 2024, προκαλώντας σοκ στη ζήτηση.
Η επάνοδος των βροχοπτώσεων στην Ισπανία από το φθινόπωρο του 2024 και καθ’ όλη τη διάρκεια της διετίας 2025–2026 ανέτρεψε ξανά το ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης. Η ανάκαμψη της ισπανικής παραγωγής στους 1,3–1,4 εκατομμύρια τόνους την περίοδο 2024/2025 οδήγησε σε ραγδαία αποκλιμάκωση, ρίχνοντας τη μέση τιμή παραγωγού στην Ισπανία στα 4,04 ευρώ ανά κιλό το 2025 και στην Ελλάδα στα 4,30–5,00 ευρώ.
Η πτωτική πορεία συνεχίστηκε το φθινόπωρο του 2026, καθώς η νέα ελαιοκομική περίοδος 2026-2027 ξεκίνησε με εκτιμήσεις για ισχυρή παραγωγή 1,6 εκατομμυρίων τόνων στην Ισπανία και περίπου 300.000 τόνων στην Ελλάδα. Με τα αποθέματα να αναπληρώνονται και την ευρωπαϊκή κατανάλωση μειωμένη λόγω της αλλαγής συνηθειών των νοικοκυριών —στην Ελλάδα η κατά κεφαλήν κατανάλωση υποχώρησε κάτω από τα 10 κιλά ετησίως από τα 20 κιλά που ήταν ιστορικά— οι τιμές παραγωγού υποχώρησαν τον Νοέμβριο του 2026 στα 3,20–3,50 ευρώ ανά κιλό στην Ισπανία.
Αξίζει να αναφέρουμε πως από την Ισπανία, προέρχεται περίπου το 50% της παγκόσμιας παραγωγής ελαιόλαδου, γι’ αυτό και η αγορά της θεωρείται ο «κυρίαρχος ρυθμιστής» των τιμών (pricemaker), καθώς οποιαδήποτε μεταβολή στη σοδειά της, λόγω ξηρασίας ή βροχοπτώσεων, καθορίζει αυτόματα το παγκόσμιο ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης. Καθώς τόσο η Ελλάδα όσο και η Ισπανία ανήκουν στην ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το ελαιόλαδο διακινείται ελεύθερα χωρίς δασμούς ή ποσοστώσεις, ενώ οι τιμές εξισορροπούνται σχεδόν ακαριαία μέσω των διεθνών εμπόρων χονδρικής.
Η πρωτοφανής «προστατευτική» παρέμβαση της Ισπανίας
Το ισπανικό υπουργείο Γεωργίας έδωσε εντολή στους τοπικούς παραγωγούς να κρατήσουν εκτός αγοράς το 12% της ετήσιας παραγωγής ελαιόλαδου τα τέλη Σεπτεμβρίου 2027, διευκρινίζοντας μάλιστα ότι δεν θα λάβουν καμία αποζημίωση για την υποχρεωτική αυτή παρακράτηση. «Το μέτρο αποσκοπεί στη διασφάλιση της κερδοφορίας των παραγωγών, αλλά και στην προστασία των συμφερόντων των αγοραστών ελαιολάδου», ανέφερε το υπουργείο, προσθέτοντας ότι επιδιώκει «να εξασφαλίσει μεγαλύτερη σταθερότητα στην αγορά, προς όφελος τόσο παραγωγών και των καταναλωτών». Η απόφαση αποτελεί πρωτοφανή παρέμβαση στην αγορά στη σύγχρονη ιστορία της Ισπανίας, λαμβάνεται δε σε μια περίοδο κατά την οποία οι παραγωγοί προβλέπουν εξαιρετικά πλούσια συγκομιδή ελιάς για την περίοδο 2026-2027, έπειτα από αρκετά χρόνια στα οποία η ξηρασία και οι ακραίες θερμοκρασίες είχαν περιορίσει την παραγωγή του ελαιόλαδου. Το μέτρο τέθηκε αμέσως σε ισχύ έπειτα από εβδομάδες συνεχούς υποχώρησης των τιμών.

Οι τιμές στα ελαιοτριβεία της Ανδαλουσίας διαμορφώθηκαν κατά μέσο όρο στα 2,93 ευρώ το κιλό την εβδομάδα έως την 1η Νοεμβρίου, καταγράφοντας πτώση περίπου 15% από τις αρχές Σεπτεμβρίου. Η κυβερνητική παρέμβαση προκαλεί ήδη αντιδράσεις στους παραγωγούς, ενώ η ισπανική αρχή ανταγωνισμού έχει προειδοποιήσει για τους κινδύνους που εγκυμονεί. «Τα μέτρα αυτά είναι προσωρινά και εφαρμόζονται μόνο στην Ισπανία, ενώ η αγορά είναι παγκόσμια. Επομένως, πρόκειται για μια υπεραπλουστευμένη λύση. Δεν πρόκειται να βοηθήσει», δηλώνει ο Πριμιτίβο Φερνάντεθ, γενικός διευθυντής ένωσης επιχειρήσεων παραγωγής και συσκευασίας βρώσιμων ελαίων. Σύμφωνα με το υπουργείο Γεωργίας της Ισπανίας, η ποσότητα ελαιόλαδου που θα παραμείνει εκτός αγοράς θα φτάσει τους 188.000 τόνους.
Τι γίνεται σε Πάρο και Αντίπαρο
Οι τιμές σε Πάρο και Αντίπαρο διαμορφώνονται στα 5 με 6 ευρώ το κιλό για το εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο και στα 7 με 9 ευρώ το κιλό για το αγουρέλαιο, αισθητά πιο πάνω σε σχέση με τον μέσο όρο της Ελλάδας. Οι παραγωγοί με τους οποίους επικοινωνήσαμε, αποδίδουν αυτό το φαινόμενο στα πολύ υψηλότερα από το μέσο όρο της χώρας, εργατικά κόστη και γενικότερα στη νησιωτικότητα, που εκτοξεύει το κόστος παραγωγής. Άλλη σημαντική ιδιαιτερότητα που παρατηρείται σε Πάρο και Αντίπαρο, είναι πως η ντόπια παραγωγή σε πολύ μεγάλο βαθμό δεν «φεύγει» από τα νησιά, καθώς πωλείται σε ιδιώτες ή/και επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται στην τουριστική εστίαση.
Για τις ανάγκες του ρεπορτάζ, η «Φωνή» συνομίλησε με τον κ. Κώστα Σαμαλτάνη, πρόεδρο του αγροτικού συνεταιρισμού Πάρου, τον κ. Κώστα Ραγκούση από το ελαιουργείο-ελαιοτριβείο στο Καμάρι και τον κ. Λευτέρη Δαβερώνα, από το ελαιοτριβείο Δαβερώνα στη Νάουσα.
Όλοι οι συνομιλητές μας ανέφεραν πως οι εκτεταμένες βροχοπτώσεις που παρατηρήθηκαν στα νησιά το 2026, από τη μία «φούσκωσαν» τον καρπό της ελιάς και αύξησαν τον όγκο της παραγωγής, αλλά από την άλλη δημιούργησαν ζητήματα με την τελική «απόδοση» του καρπού στο ελαιοτριβείο. Σχετικά με την παραγωγή στο σύνολό της, αναφέρθηκε πως είναι πολύ νωρίς για την εξαγωγή συμπερασμάτων, καθώς το μάζεμα της ελιάς ξεκινάει στα νησιά μας στις αρχές Οκτωβρίου και συνεχίζεται μέχρι τα Χριστούγεννα.
Οι προκλήσεις που έρχονται
Τα επόμενα χρόνια, οι ελαιοπαραγωγοί θα βρεθούν αντιμέτωποι με μια δομική ανισορροπία, καθώς οι τιμές αναμένεται να παγιωθούν κάτω από 4 ευρώ ανά κιλό, ενώ το κόστος καλλιέργειας παραμένει αυξημένο κατά 45% έως 60% σε σύγκριση με την προ κρίσης εποχή.
Η έλλειψη εργατών γης και τα υψηλά ημερομίσθια δυσχεραίνουν τη συγκομιδή στους παραδοσιακούς ελαιώνες, ενώ την ίδια στιγμή η κλιματική αλλαγή φέρνει παρατεταμένη λειψυδρία, καύσωνες ή/και ακραία καιρικά φαινόμενα, αλλά και έξαρση ασθενειών όπως ο δάκος.
Παράλληλα, ο ανταγωνισμός εντείνεται ραγδαία από τις υπερεντατικές, πλήρως μηχανοποιημένες φυτεύσεις της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και «αναδυόμενων» δυνάμεων στην ελαιοπαραγωγή, όπως η Τυνησία, οι οποίες παράγουν ελαιόλαδο με κόστος περίπου στα 2 ευρώ το κιλό, πιέζοντας διαρκώς τις διεθνείς τιμές χονδρικής. Το ερώτημα λοιπόν παραμένει: Είναι ακόμα βιώσιμο το ελληνικό ελαιόλαδο;
ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΕΛΗΣ


















