Ο ελληνικός τουρισμός χαίρει εδώ και καιρό θαυμασμού για την εξαιρετική ποικιλομορφία του, από τα εμβληματικά νησιά του Αιγαίου μέχρι τους ιστορικούς προορισμούς της ηπειρωτικής χώρας που συνεχίζουν να σαγηνεύουν τους επισκέπτες από όλο τον κόσμο.
Πίσω από την μεγάλη επιτυχία της χώρας στην προβολή αυτών των προορισμών βρίσκεται η τεχνογνωσία του Νότη Μαρτάκη, ιδρυτή και προέδρου του MTC Group, ενός από τους πιο καταξιωμένους οργανισμούς τουριστικού μάρκετινγκ στην Ελλάδα.
Με καριέρα που εκτείνεται σε περισσότερες από πέντε δεκαετίες στη δημοσιογραφία, τις δημοσιές σχέσεις, τη στρατηγική τουρισμού και την ακαδημαϊκή εκπαίδευση, ο κ. Μαρτάκης φέρνει ένα εξαιρετικό εύρος εμπειρίας στον κλάδο.
Έχοντας διατελέσει σε διευθυντικές θέσεις στην εφημερίδα Ναυτεμπορική, στον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού (ΕΟΤ) και στο γραφείο Τύπου του αείμνηστου Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Καραμανλή, ίδρυσε το MTC Group το 1998.
Δημιούργησε έτσι μια εταιρεία συμβούλων που έχει βοηθήσει πολλούς ελληνικούς δήμους να αναπτύξουν την τουριστική τους ταυτότητα, να ενισχύσουν το διεθνές τους προφίλ και να ανταγωνιστούν σε μια ολοένα και πιο κορεσμένη παγκόσμια αγορά.
Ως σεβαστή προσωπικότητα του κλάδου και εκπαιδευτικός, ο κ. Μαρτάκης έχει επίσης αφιερώσει σημαντικό χρόνο στη καθοδήγηση των μελλοντικών γενιών επαγγελματιών του τουρισμού.
Σε αυτή τη συνέντευξη, μιλάμε μαζί του για την εξέλιξη του ελληνικού τουριστικού μάρκετινγκ, τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι προορισμοί σήμερα, τη σημασία της στρατηγικής διαχείρισης προορισμών και το πώς η Ελλάδα μπορεί να συνεχίσει να ενισχύει τη θέση της στη διεθνή τουριστική σκηνή.
1. Το MTC Group συνεργάζεται με ελληνικούς προορισμούς από το 1998. Πώς έχει αλλάξει η τουριστική βιομηχανία της χώρας σε αυτό το διάστημα και τι σας έχει εκπλήξει περισσότερο;
Ο τουρισμός στην Ελλάδα έχει καταγράψει σημαντική ανάπτυξη τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Νέες αναδυόμενες αγορές προτιμούν όλο και περισσότερο τους ελληνικούς προορισμούς, συμπεριλαμβανομένων λιγότερο γνωστών περιοχών, συμπληρούμενες από νέες επενδύσεις σε ξενοδοχειακά καταλύματα παράλληλα με ουσιαστικές βελτιώσεις στις υποδομές και τις μεταφορές.
Αξιοσημείωτο είναι ότι η Ελλάδα προσελκύει σταθερά αυξανόμενο όγκο επαναλαμβανόμενων επισκεπτών (repeaters), μια τάση που αποδεικνύει ότι η ποιότητα των υπηρεσιών παραμένει σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο.
2. Η Ελλάδα συνεχίζει να προσελκύει εξαιρετική διεθνή ζήτηση. Μήπως ο κλάδος γίνεται υπερβολικά εξαρτημένος από μια χούφτα διάσημων προορισμών;
Όχι απαραίτητα. Η προβολή λιγότερο γνωστών προορισμών, σε συνδυασμό με την τάση των διεθνών ταξιδιωτών να αναζητούν νέες τοποθεσίες που ευθυγραμμίζονται με τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά τους, έχει διευκολύνει τη διαφοροποίηση του τουρισμού σε μεγαλύτερο γεωγραφικό εύρος.
Κατά συνέπεια, μπορεί να υποστηριχθεί ότι αυτή η τάση αντικατοπτρίζει γεωγραφική διεύρυνση και όχι εξάρτηση. Η εξέλιξη αυτή όχι μόνο τονώνει ένα ευρύτερο φάσμα τοπικών οικονομιών, αλλά αναδεικνύει επίσης διαφορετικές πτυχές της Ελλάδας, προσφέροντας πολυδιάστατα αξιοθέατα στον σύγχρονο, απαιτητικό επισκέπτη.
3. Συνεργάζεστε με προορισμούς όπως η Σύρος, η Αλόννησος, η Πάρος, η Κίμωλος και η Σαμοθράκη. Ποιοι αναδυόμενοι προορισμοί έχουν τη μεγαλύτερη δυναμική και τι τους κρατάει πίσω;
Κάθε ένας από τους προαναφερθέντες προορισμούς διαθέτει ξεχωριστή ταυτότητα και μοναδικά χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν, ένας παράγοντας που, σε συνδυασμό με τη ζήτηση για εξατομικευμένες ταξιδιωτικές εμπειρίες, δημιουργεί μοναδικές ευκαιρίες ανάπτυξης.
Για την αξιοποίηση αυτών των ευκαιριών, απαιτείται μεγαλύτερη ταχύτητα όσον αφορά τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υποδομών, τη συνεχή κατάρτιση του προσωπικού σε όλους τους τύπους καταλυμάτων και τη βελτίωση της προσβασιμότητας, ώστε να επιτραπεί σε κάθε περιοχή να διευκολύνει πιο αποτελεσματικά την άφιξη των ταξιδιωτών.
Μια σημαντική σημείωση είναι ότι ακόμη και προορισμοί που στερούνται απευθείας αεροπορικών συνδέσεων μπορούν να γίνουν ιδιαίτερα ελκυστικοί, αξιοποιώντας την παγκόσμια τάση αναζήτησης προορισμών με λιγότερο συνωστισμό.
4. Πώς πρέπει να ανταγωνίζονται οι μικρότεροι προορισμοί για τη προσέλκυση διεθνών επισκεπτών όταν διαθέτουν ελάχιστο προϋπολογισμό μάρκετινγκ σε σύγκριση με τα εδραιωμένα τουριστικά θέρετρα;
Κάθε προορισμός, ανεξαρτήτως μεγέθους, απαιτεί πλέον καινοτόμες στρατηγικές προβολής που μεγιστοποιούν την απόδοση ελαχιστοποιώντας παράλληλα τις δαπάνες.
Ακριβώς σε αυτό το πεδίο έγκειται η δική μας συμβολή. Αυτό αποτελεί θεμέλιο λίθο της φιλοσοφίας της εταιρείας μας με την πάροδο των ετών.
Πολλές πρωτοβουλίες στο χαρτοφυλάκιό μας απαίτησαν ελάχιστα έως καθόλου κεφάλαια, βασιζόμενες αντίθετα στη στρατηγική ευρηματικότητα που ξεπερνά τις παραδοσιακές —και πλέον σε μεγάλο βαθμό παρωχημένες— μεθόδους.
Όσον αφορά το μάρκετινγκ προορισμών, το ειδοποιό μας γνώρισμα παραμένει η ικανότητα για πρωτοτυπία και η στρατηγική αξιοποίηση ευκαιριών.
Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η συμμετοχή μας στη διεθνή έκθεση World Travel Market (WTM), όπου καλλιεργήσαμε αποφασιστικές συνεργασίες με βασικούς φορείς της ταξιδιωτικής βιομηχανίας που εκπροσωπούν κάθε έναν από τους συνεργαζόμενους προορισμούς μας.
Προχωρώντας προς το μέλλον, προτιθέμεθα να διευρύνουμε αυτό το μοντέλο συνάπτοντας συνεργασίες με διεθνείς προορισμούς που επιθυμούν να εμπιστευτούν τις κορυφαίες, προσαρμοσμένες στις ανάγκες τους υπηρεσίες μας.
5. Κάνει η Ελλάδα αρκετά πράγματα για να διαχύσει τον τουρισμό καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και σε ολόκληρη τη χώρα, αντί να συγκεντρώνει τους επισκέπτες σε λίγους καλοκαιρινούς μήνες;
Ναι, αλλά υπάρχουν ακόμη περισσότερα να γίνουν. Η διαφοροποίηση του τουρισμού ανά γεωγραφική περιοχή και χρονική περίοδο αποτελεί βασικό κυβερνητικό στόχο πολιτικής εδώ και περίπου πέντε δεκαετίες.
Η προσέγγιση αυτή έχει σημειώσει υψηλό βαθμό επιτυχίας μέσω της προώθησης αναδυόμενων προορισμών και της ανάπτυξης ειδικών μορφών τουρισμού (niche tourism) ικανών να προσελκύσουν επισκέπτες εκτός των μηνών αιχμής του καλοκαιριού.
Επιδιώκουμε ενεργά αυτόν τον στρατηγικό στόχο στην Πάρο, τη Σύρο, την Αλόννησο και την Κίμωλο, ενώ προτιθέμεθα να αναπαραγάγουμε αυτό το μοντέλο μέσω της νέας μας συνεργασίας με τη Σαμοθράκη.
Μέχρι σήμερα, οι πρωτοβουλίες μας έχουν αποδώσει σημαντικά αποτελέσματα όσον αφορά την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου. Στο ευρύτερο ελληνικό πλαίσιο, η τελική επιτυχία εξαρτάται από την ικανότητα των εκάστοτε κυβερνήσεων να προσαρμόζονται στις συνεχώς εξελισσόμενες τάσεις της διεθνούς ζήτησης.
6. Πώς αλλάζουν οι προσδοκίες των ταξιδιωτών και ποιες αγορές προέλευσης θεωρείτε ότι προσφέρουν τις μεγαλύτερες ευκαιρίες για τον ελληνικό τουρισμό;
Λέω πάντα ότι ο τουρισμός στο σύνολό του κινείται ταχύτερα από την ιατρική επιστήμη.
Αυτό το φαινόμενο προκύπτει επειδή οι ανάγκες των μεμονωμένων ταξιδιωτών μεταβάλλονται συνεχώς, γίνονται όλο και πιο εξατομικευμένες, καθώς οι υποψήφιοι επισκέπτες αναζητούν συγκεκριμένες δραστηριότητες για να εμπλουτίσουν τους προορισμούς στους οποίους αφιερώνουν τις διακοπές τους.
Οι απαιτήσεις σε όλα τα επίπεδα αλλάζουν διαρκώς, καθιστώντας αναγκαία την ανάλογη προσαρμογή του τουρισμού.
Ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο το τουριστικό μάρκετινγκ διαδραματίζει κομβικό ρόλο. Ο τουρισμός αποτελείται θεμελιωδώς από ευκαιρίες — εκείνες που αναζητούν οι ταξιδιώτες και εκείνες που προσφέρουν οι προορισμοί.
Συνεπώς, η βασική λειτουργία του τουριστικού μάρκετινγκ είναι να διευκολύνει τη σύγκλιση αυτών των δύο συνόλων ευκαιριών.
Όσον αφορά τις αγορές προέλευσης για τις οποίες ρωτήσατε, θα υποστήριζα ότι τα ευρωπαϊκά έθνη παραμένουν οι κύριοι αιμοδότες, με επικεφαλής κυρίως τη βρετανική και τη γερμανική αγορά, παράλληλα με σημαντικά μερίδια αγοράς από την Ιταλία, τη Γαλλία, τη Σκανδιναβία, το Βέλγιο και την Ολλανδία.
Επιπλέον, έντονο ενδιαφέρον προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η εξάπλωση των απευθείας αεροπορικών συνδέσεων με την Αθήνα έχει ενισχύσει σημαντικά την εισροή τουρισμού.
Εντός της εταιρείας μας, πιστεύουμε επίσης θερμά στην εμπορική αξία των αγορών μακρινών αποστάσεων (long-haul), ειδικότερα της Ινδίας, της Ιαπωνίας, της Κίνας και της Νότιας Κορέας, καθώς και της Λατινικής Αμερικής, του Καναδά και της Αυστραλίας.
Ως εκ τούτου, έχουμε αναλάβει σημαντικές πρωτοβουλίες προς αυτή την κατεύθυνση εκ μέρους των συνεργαζόμενων νησιών του χαρτοφυλακίου μας για την αξιοποίηση αυτής της ζήτησης.
7. Ποια είναι τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουν οι προορισμοί όταν αναπτύσσουν τις τουριστικές τους στρατηγικές και τι ξεχωρίζει όσους πετυχαίνουν;
Υπάρχουν προορισμοί που χρησιμοποιούν συστηματικά παρωχημένες μεθόδους προβολής, αγνοώντας στην πράξη τη διεθνή ζήτηση και εμμένοντας σε πρακτικές που εφαρμόζονταν πριν από δεκαετίες.
Ακόμη και η συμμετοχή σε διεθνείς εμπορικές εκθέσεις δεν μπορεί να περιορίζεται στη απλή διανομή φυλλαδίων. Απαιτεί σχολαστική προετοιμασία για την εξασφάλιση συγκεκριμένων συνεργασιών με ηγέτες της αγοράς που επιδεικνύουν ειλικρινές ενδιαφέρον για την περιοχή.
Αυτό αναδεικνύει ένα επιπλέον στρατηγικό λάθος: ορισμένοι επαγγελματίες του κλάδου πιστεύουν ότι η μεγιστοποίηση του όγκου των συναντήσεων ή, ακόμα χειρότερα, η μεγιστοποίηση της ποσότητας των φυλλαδίων που διανέμονται ισοδυναμεί με την επίτευξη των στόχων τους.
Αυτό αποτελεί θεμελιώδη παρανόηση, καθώς κάθε πρωτοβουλία απαιτεί αυστηρά προηγούμενη έρευνα, ακριβή στόχευση και δομημένη οργάνωση προκειμένου να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπός της.
8. Κοιτάζοντας προς το 2030, τι θα θέλατε περισσότερο να δείτε να αλλάζει στον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα αναπτύσσει και προωθεί τον τουρισμό;
Το απόλυτο όραμά μου για την Ελλάδα περιλαμβάνει μια πορεία τουριστικής ανάπτυξης που σέβεται το περιβάλλον, τους ντόπιους κατοίκους και τους επαγγελματίες του κλάδου εξίσου.
Όσον αφορά τους τελευταίους, είναι επιτακτική ανάγκη να αναγνωριστεί πλήρως η συμβολή τους στην οικονομική ανάπτυξη και να λάβουν στοχευμένη υποστήριξη, επιτρέποντάς τους έτσι να διατηρήσουν την παροχή υπηρεσιών σε εξαιρετικό επίπεδο.
Μόνο μέσων τέτοιων μέτρων μπορεί η Ελλάδα να διατηρήσει το μακροπρόθεσμο ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα.
Σε τελική ανάλυση, δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι ο τουρισμός καθορίζεται θεμελιωδώς από το ανθρώπινο κεφάλαιο και όχι από τις φυσικές υποδομές.
