Η διαδικασία των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων ξεκίνησε το 2020 με τη διακήρυξη ότι οι δήμοι, οι τοπικές κοινωνίες και οι φορείς τους θα συμμετείχαν ενεργά στη διαμόρφωση του σχεδιασμού του τόπου τους.
Έξι χρόνια αργότερα, το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο της Πάρου οδηγείται προς έγκριση από το Συμβούλιο της Επικρατείας. Δυστυχώς όμως, η εμπειρία που αποκομίσαμε απέχει σημαντικά από το «πνεύμα» με το οποίο ξεκίνησε αυτή η προσπάθεια.
Το δημοτικό συμβούλιο, ύστερα από εκτεταμένη διαβούλευση με τους πολίτες, τους επιστημονικούς και επαγγελματικούς φορείς και έπειτα από πολύμηνη εργασία ειδικής επιτροπής, διαμόρφωσε συγκεκριμένες, τεκμηριωμένες προτάσεις για το μέλλον της Πάρου. Ωστόσο, μεγάλο μέρος αυτών φαίνεται ότι δεν ενσωματώθηκε στον τελικό σχεδιασμό. Το ζήτημα δεν είναι αν όλες οι προτάσεις ενός δήμου πρέπει υποχρεωτικά να γίνονται αποδεκτές.
Είναι αυτονόητο ότι η πολιτεία έχει τον τελικό λόγο και «αυτός» οφείλει να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον. Όμως, όταν η γνώμη της τοπικής κοινωνίας και οι αποφάσεις του θεσμικά αρμόδιου δημοτικού συμβουλίου παραμερίζονται χωρίς ουσιαστική αιτιολόγηση, τότε η συμμετοχή καταλήγει να έχει περισσότερο τυπικό παρά ουσιαστικό χαρακτήρα. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα της ελληνικής διοίκησης που είναι η διαρκής ενίσχυση της συγκεντρωτικής λειτουργίας του κράτους σε βάρος της αυτοδιοίκησης.
Η αρχή της εγγύτητας, σύμφωνα με την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται όσο το δυνατόν πλησιέστερα στους πολίτες που επηρεάζονται από αυτές, υποχωρεί μπροστά σε έναν υπερσυγκεντρωτικό τρόπο άσκησης της εξουσίας. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένας θεσμός που απλώς καλείται να γνωμοδοτήσει, χωρίς ουσιαστική επιρροή στις τελικές αποφάσεις που αφορούν τον τόπο της. Αν αυτό συμβαίνει στα σημαντικότερα αναπτυξιακά και πολεοδομικά ζητήματα, τότε εύλογα γεννάται το ερώτημα ποιο είναι τελικά το πραγματικό περιεχόμενο της συμμετοχικής διακυβέρνησης που διακηρύσσεται.
Η Πάρος, όπως και κάθε τοπική κοινωνία, δε διεκδικεί να υποκαταστήσει την πολιτεία. Διεκδικεί, όμως, να ακούγεται ουσιαστικά. Γιατί οι άνθρωποι που ζουν, εργάζονται και θα παραδώσουν αυτόν τον τόπο στις επόμενες γενιές δεν μπορεί να έχουν απλώς συμβουλευτικό ρόλο στις αποφάσεις που θα καθορίσουν το μέλλον του.
Να προσθέσουμε επίσης την πολιτική διάσταση του θέματος που επεξηγεί κατά την άποψη μας γιατί τα πράγματα λειτουργούν και εξελίσσονται όπως προαναφέραμε.
Η συζήτηση λοιπόν για το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο της Πάρου δεν είναι μόνο μια τεχνική ή διοικητική υπόθεση. Είναι βαθιά πολιτική. Αντανακλά μια συγκεκριμένη αντίληψη για την ανάπτυξη, σύμφωνα με την οποία η οικονομική πρόοδος ταυτίζεται σχεδόν αποκλειστικά με τη συνεχή ανοικοδόμηση, την επέκταση των τουριστικών δραστηριοτήτων και τη διευκόλυνση μεγάλων επενδυτικών σχεδίων.
Πρόκειται για μια πολιτική επιλογή που διαχρονικά, ευνοεί κυρίως μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους, καθώς η χώρα εξακολουθεί να αδυνατεί να διαμορφώσει ένα διαφορετικό, παραγωγικό και βιώσιμο αναπτυξιακό μοντέλο. Αντί να επενδύει στην ενίσχυση της πρωτογενούς παραγωγής, της καινοτομίας, της μεταποίησης, της κοινωνικής οικονομίας και της ανθεκτικότητας των τοπικών κοινωνιών, επιλέγει να στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στη διαρκή επέκταση της τουριστικής ανάπτυξης και της οικοδομικής δραστηριότητας.
Το αποτέλεσμα είναι ένα μοντέλο που ασκεί ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις στους φυσικούς πόρους, επιβαρύνει το περιβάλλον, περιορίζει την πρόσβαση των κατοίκων στη γη και την κατοικία και τελικά δεν υπηρετεί τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων που ζουν και εργάζονται στον τόπο.
Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν μπορεί να ταυτίζεται με τη διαρκή δόμηση. Προϋποθέτει ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική δραστηριότητα, την κοινωνική συνοχή και την προστασία του φυσικών και πολιτιστικών πόρων, ιδιαίτερα σε ένα νησί όπως η Πάρος, του οποίου η αξία συνδέεται άρρηκτα με το μοναδικό του περιβάλλον.
