Του Νίκου Ραγκούση
Έντονη πολιτική αντιπαράθεση και βαθύ προβληματισμό έχει προκαλέσει στην τοπική κοινωνία της Πάρου το περιστατικό που σημειώθηκε την περασμένη Κυριακή, κατά τη διάρκεια της επετειακής εκδήλωσης μνήμης για τον αντιστασιακό ήρωα Νικόλα Στέλλα, ο οποίος εκτελέστηκε από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Στην εκδήλωση, παρουσία τοπικών αρχών, φορέων και πλήθους κόσμου, επετράπη –όπως καταγγέλλεται μεθοδευμένα και χωρίς την τήρηση της προβλεπόμενης διαδικασίας– η κατάθεση στεφάνου από εκπροσώπους του λεγόμενου «Πολιτιστικού Συλλόγου Μαντώς Μαυρογένους», ενός μορφώματος που, σύμφωνα με καταγγελίες και δημοσιογραφικές έρευνες, αποτελεί βιτρίνα και συνεχιστή της δράσης της εγκληματικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής στο νησί των Κυκλάδων.
Το θέμα ανέδειξε με παρέμβασή της η εκπρόσωπος του Τομεακού Γραφείου Νοτίων Κυκλάδων του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας (ΚΚΕ), Μαρία Τσάτσα, η οποία μίλησε τηλεφωνικά στην εκπομπή «Οι ειδήσεις… αλλιώς» του ParosVoice.com.
Η κ. Τσάτσα, η οποία ήταν αυτόπτης μάρτυρας των όσων εκτυλίχθηκαν στην τελετή, προχώρησε σε σοβαρές αποκαλύψεις και κατήγγειλε ευθέως την ύπαρξη πολιτικών ευθυνών, τόσο σε επίπεδο δημοτικής αρχής όσο και σε επίπεδο συγκεκριμένων προσώπων που φέρονται να ενήργησαν καθ’ υπέρβαση κάθε θεσμικής διαδικασίας, ανοίγοντας ένα εξαιρετικά επικίνδυνο «παράθυρο» νομιμοποίησης σε ακροδεξιά στοιχεία.
Το ιστορικό πλαίσιο και η βαριά σκιά του φασισμού
Για να γίνει πλήρως κατανοητό το μέγεθος της πολιτικής πρόκλησης, αλλά και του ιστορικού ατοπήματος που συντελέστηκε την Κυριακή, είναι απαραίτητη μια σύντομη αναδρομή στη φυσιογνωμία του τιμώμενου ήρωα.
Ο Νικόλας Στέλλας δεν είναι απλώς ένα τοπικό ιστορικό πρόσωπο της Πάρου. Υπήρξε ένας αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης που έδωσε τη ζωή του παλεύοντας ενάντια στη ναζιστική κατοχή, υπερασπιζόμενος τα ιδανικά της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Οι ναζί κατακτητές τον συνέλαβαν και, με συνοπτικές διαδικασίες, τον καταδίκασαν σε θάνατο δι’ απαγχονισμού, μια μέθοδο εκτέλεσης που χρησιμοποιούσαν κατ’ εξοχήν για να τρομοκρατήσουν τον άμαχο πληθυσμό και να κάμψουν το αντιστασιακό φρόνημα.
Το τραγικό ιστορικό οξύμωρο, λοιπόν, είναι συγκλονιστικό: Οι πνευματικοί απόγονοι και υμνητές εκείνων που κρέμασαν τον Νικόλα Στέλλα, οι άνθρωποι που εξακολουθούν να εμπνέονται από τη φασιστική ιδεολογία και να δοξάζουν τον Αδόλφο Χίτλερ, βρέθηκαν, δεκαετίες μετά, να καταθέτουν στεφάνι τιμής και μνήμης στον ίδιο ακριβώς άνθρωπο που οι ιδεολογικοί τους πρόγονοι είχαν δολοφονήσει με απάνθρωπο τρόπο. Πρόκειται για μια εικόνα που δεν μπορεί παρά να προκαλεί οργή, θλίψη και εύλογα ερωτήματα για το πώς μια τοπική κοινωνία έφτασε στο σημείο να επιτρέψει, έστω και εν αγνοία των περισσότερων, μια τέτοια ακραία ιστορική και ηθική παραχάραξη.
Η δράση του «Πολιτιστικού Συλλόγου Μαντώς Μαυρογένους» και τα απομεινάρια της Χρυσής Αυγής
Το μόρφωμα που κρύβεται πίσω από την επωνυμία «Πολιτιστικός Σύλλογος Μαντώς Μαυρογένους» δεν είναι καθόλου άγνωστο στην τοπική κοινωνία της Πάρου. Όπως επεσήμανε μη Μαρία Τσάτσα, πρόκειται για μια ομάδα που έχει άμεση σύνδεση με τον στενό πυρήνα της Χρυσής Αυγής, το καταδικασμένο πλέον εγκληματικό μόρφωμα του ελληνικού νεοναζισμού.
Πιο συγκεκριμένα, τα μέλη του συγκεκριμένου συλλόγου είναι άνθρωποι του στενού περιβάλλοντος γνωστού και καταδικασμένου στελέχους της Χρυσής Αυγής, το οποίο η κ. Τσάτσα και ο παρουσιαστής Νίκος Ραγκούσης αποκάλεσαν χαρακτηριστικά «γνωστό λαγό της Χρυσής Αυγής».
Εδώ και αρκετά χρόνια, τα άτομα αυτά επιχειρούν να εμφανιστούν στον δημόσιο βίο της Πάρου υπό έναν ψευδεπίγραφο «πολιτιστικό» μανδύα, ευελπιστώντας να αποκτήσουν μια επίφαση νομιμοποίησης και κοινωνικής αποδοχής. Η προσπάθειά τους αυτή, ωστόσο, είχε μέχρι πρότινος προσκρούσει στην καθολική απόρριψη και απομόνωση από την τοπική κοινωνία. «Όλοι τους ξέρουν και όλοι τους απομονώνουν», τόνισε η κ. Τσάτσα, υπογραμμίζοντας ότι η συντριπτική πλειονότητα των Παριανών δεν είχε καμία διάθεση να συνδιαλλαγεί ή να νομιμοποιήσει ανθρώπους που πρεσβεύουν ιδέες μίσους, ρατσισμού και ολοκληρωτισμού.
Το γεγονός ότι αυτή η ομάδα κατάφερε τώρα να παρεισφρήσει σε μια τόσο εμβληματική αντιφασιστική εκδήλωση μνήμης συνιστά, σύμφωνα με την ανάλυση του ΚΚΕ, μια πολύ επικίνδυνη ρωγμή στο αντιφασιστικό μέτωπο της τοπικής κοινωνίας. Δεν πρόκειται για ένα απλό διαδικαστικό λάθος ή μια αβλεψία. Πρόκειται για ένα γεγονός με βαθύτατες πολιτικές προεκτάσεις, που έρχεται να προστεθεί σε μια ευρύτερη εικόνα ανόδου της ακροδεξιάς ρητορικής και πρακτικής σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, εκμεταλλευόμενη τις κοινωνικές ανισότητες και την οικονομική ανασφάλεια.
Το χρονικό της μεθόδευσης: Πώς στήθηκε το σκηνικό
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν οι λεπτομέρειες που έφερε στο φως η Μαρία Τσάτσα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο επετράπη η συμμετοχή του συγκεκριμένου συλλόγου στην τελετή. Όπως αποκάλυψε, έπειτα από ενδελεχή έρευνα που διεξήγαγε η ίδια και η Κομματική Οργάνωση Πάρου του ΚΚΕ, διαπιστώθηκε ότι ουδέποτε ακολουθήθηκε η προβλεπόμενη επίσημη διαδικασία για την υποβολή αιτήματος κατάθεσης στεφάνου από φορέα ή σύλλογο. Σε επικοινωνία που είχαν στελέχη του ΚΚΕ με την Κοινότητα, η ίδια η Κοινότητα ανέφερε πως δεν υπήρξε κανένα επίσημο αίτημα προς το Τοπικό Συμβούλιο, το οποίο θα μπορούσε να αξιολογηθεί, να συζητηθεί και, εφόσον κρινόταν σκόπιμο, να απορριφθεί.
Η ανυπαρξία επίσημης απόφασης του Τοπικού Συμβουλίου είναι το κρίσιμο στοιχείο που αποδεικνύει ότι η όλη διαδικασία ήταν μεθοδευμένη και έγινε «εκ του πονηρού», όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε. Όπως προκύπτει από τα λεγόμενα της κ. Τσάτσα, φαίνεται να υπήρξε μια προσωπική, άτυπη συμφωνία μεταξύ της Προέδρου της Κοινότητας, κ. Αντωνοπούλου, της Τελετάρχη της εκδήλωσης και ενός τρίτου προσώπου, του κ. Βαζαίου Πετρόπουλου. Το γεγονός ότι ο κ. Βαζαίος Πετρόπουλος δεν ήταν καν παρών στην εκδήλωση προσθέτει ένα ακόμα πέπλο μυστηρίου και αδιαφάνειας γύρω από τις πραγματικές προθέσεις των εμπλεκομένων.
Η μεθόδευση αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με ό,τι είχε συμβεί την προηγούμενη χρονιά. Πέρυσι, είχε γίνει εκ νέου απόπειρα από το ίδιο μόρφωμα να συμμετάσχει στην αντίστοιχη εκδήλωση μνήμης, πλην όμως, τότε, είχε αποτραπεί χάρη στην έγκαιρη και αποφασιστική παρέμβαση του δημάρχου Πάρου, ο οποίος είχε λάβει σαφή θέση κατά της νομιμοποίησης ακροδεξιών στοιχείων. Τότε, μάλιστα, τα μέλη του συλλόγου είχαν παρακολουθήσει την εκδήλωση υπό την αστυνομική επιτήρηση, γεγονός που καταδεικνύει το κλίμα έντασης και τη βεβαρημένη τους ταυτότητα.
Φέτος, όμως, η διαδικασία αποφυγής τους φαίνεται πως παρακάμφθηκε πλήρως, με τους διοργανωτές να ενεργούν «εν κρυπτώ», εξυπηρετώντας, σύμφωνα με τις καταγγελίες, μικροσυμφέροντα και ψηφοθηρικές σκοπιμότητες.
Πολιτικές ευθύνες και η στάση του δημάρχου
Το ΚΚΕ, διά στόματος της κ. Τσάτσα, επιμερίζει τις ευθύνες σε δύο επίπεδα. Πρώτον, υπάρχει η γενική, συνολική πολιτική ευθύνη της δημοτικής αρχής, η οποία φέρει την τελική ευθύνη για ό,τι λαμβάνει χώρα σε επίσημες ή ημιεπίσημες εκδηλώσεις που τελούν υπό την αιγίδα ή την υποστήριξη των τοπικών θεσμών.
Δεύτερον, και αυτό είναι το πιο συγκεκριμένο και αιχμηρό σημείο της κριτικής, υπάρχει μια ξεχωριστή, βαριά ευθύνη που βαραίνει την παράταξη του κ. Κωβαίου, στην οποία ανήκει η πρόεδρος της Κοινότητας Μάρπησσας, κ. Αντωνοπούλου.
Η κ. Τσάτσα υπήρξε απόλυτα σαφής: σύμφωνα με την ανακοίνωση που εξέδωσε η ίδια η παράταξη του κ. Κωβαίου, η υπόθεση της κατάθεσης στεφάνου από τον σύλλογο «Μαντώς Μαυρογένους» ήταν αποτέλεσμα μιας προσωπικής συμφωνίας της κ. Αντωνοπούλου, της τελετάρχη και του κ. Βαζαίου Πετρόπουλου. Το γεγονός ότι η παράταξη ομολογεί ουσιαστικά την εξωθεσμική αυτή ενέργεια, την οποία αποδίδει σε προσωπικές πρωτοβουλίες των μελών της, συνιστά μια άνευ προηγουμένου παραδοχή πολιτικής ανεπάρκειας και θεσμικής εκτροπής. Αφήνει, δε, ανοιχτά μια σειρά από πολύ σοβαρά ερωτήματα: Γνώριζε η παράταξη; Αν ναι, γιατί δεν αντέδρασε; Αν όχι, τι μέτρα προτίθεται να λάβει για να αποδοθούν οι ευθύνες;
Παράλληλα, η εκπρόσωπος του ΚΚΕ θέλησε να αποσαφηνίσει τη στάση του δημάρχου Πάρου κατά τη διάρκεια της τελετής. Ο δήμαρχος, σύμφωνα με την μαρτυρία της, φάνηκε να αιφνιδιάζεται πλήρως από την εξέλιξη. Η κ. Τσάτσα τον περιέγραψε ως «πιασμένο εξαπίνης», γεγονός που υποδηλώνει ότι ούτε ο ίδιος, ως ανώτατος αιρετός άρχων του νησιού, ήταν ενήμερος για την παράκαμψη των διαδικασιών.
Αυτή η διαπίστωση είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς αφενός αποδυναμώνει ενδεχόμενες γενικευμένες κατηγορίες εναντίον της δημοτικής αρχής για «σχεδιασμό», αφετέρου όμως αναδεικνύει το τεράστιο πρόβλημα λειτουργίας και ελέγχου των επιμέρους κοινοτικών οργάνων, όπου φαίνεται πως μπορούν να λαμβάνονται αποφάσεις μείζονος πολιτικής σημασίας χωρίς καμία διαφάνεια.
Η κρίσιμη «σιωπή» κατά την εκδήλωση και η αποκωδικοποίησή της
Ένα από τα πιο λεπτά και ουσιαστικά σημεία της ανάλυσης της Μαρίας Τσάτσα αφορά τη στάση του παρισταμένου κόσμου τη στιγμή που εκτυλισσόταν η κατάθεση του στεφάνου. Σύμφωνα με όλες τις μαρτυρίες, στην πλατεία επικράτησε μια βαριά, αμήχανη σιωπή.
Η κ. Τσάτσα, προέβη σε μια νηφάλια αλλά επιτακτική ανάλυση: Αυτή η σιωπή δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αποκωδικοποιηθεί, ούτε από τα τοπικά μέσα ούτε από την ευρύτερη κοινή γνώμη, ως σιωπή ανοχής ή, ακόμα χειρότερα, αποδοχής της παρουσίας των ακροδεξιών.
Η σιωπή των παρευρισκομένων, εξήγησε, ήταν μια αντίδραση σάστισματος και αμηχανίας μπροστά σε ένα αναπάντεχο και βαθιά προσβλητικό γεγονός. «Ήταν λόγω του τι έχει γίνει», είπε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας το σοκ που προκάλεσε η θέα των ανθρώπων που συνδέονται με τη ναζιστική ιδεολογία να επιχειρούν να τιμήσουν ένα θύμα του ναζισμού. Κανείς δεν είχε προετοιμαστεί για μια τέτοια εξέλιξη, καθώς η περσινή επιτυχής αποτροπή είχε δημιουργήσει την αίσθηση ότι το θέμα είχε λήξει οριστικά.
Είναι ζωτικής σημασίας, τόνισε η κ. Τσάτσα, η συζήτηση που ακολούθησε μετά την εκδήλωση ανάμεσα στον κόσμο, η οποία ήταν έντονη και αποκάλυψε βαθύ προβληματισμό και οργή. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι η τοπική κοινωνία, στην πλειονότητά της, όχι μόνο δεν ανέχεται, αλλά καταδικάζει απερίφραστα την προσπάθεια νομιμοποίησης του φασισμού. Η πρόκληση, λοιπόν, είναι αυτή η κοινωνική αντίδραση να βρει θεσμικά κανάλια έκφρασης και να μην αφεθεί να ξεθυμάνει.
Η ευρύτερη πολιτική συγκυρία και ο κίνδυνος του φασισμού
Στη διάρκεια της συζήτησης, η Μαρία Τσάτσα δεν περιορίστηκε μόνο στο τοπικό περιστατικό, αλλά το ενέταξε σε ένα πολύ ευρύτερο πολιτικό και κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο, αναδεικνύοντας τους λόγους για τους οποίους τέτοια περιστατικά δεν είναι καθόλου τυχαία ή μεμονωμένα. Ζούμε, όπως είπε, σε μια περίοδο όπου τα πολιτικά μηνύματα είναι «αμφιλεγόμενα και αμφίσημα».
Η έννοια του «εθνικού συμφέροντος» ή της «πατρίδας» υφίσταται συστηματική προσπάθεια χρωματισμού και υφαρπαγής από ακροδεξιούς κύκλους, που επιχειρούν να την ταυτίσουν με ξενοφοβικές, ρατσιστικές και μισαλλόδοξες αντιλήψεις.
Με μια έντονη ταξική ανάλυση, η εκπρόσωπος του ΚΚΕ υπογράμμισε ότι στην Ελλάδα, όπως και σε κάθε χώρα, υπάρχουν δύο «πατρίδες»: Η μία είναι η «πατρίδα» που κερδίζει από τον φασισμό, τον ναζισμό, τους πολέμους, τη φτώχεια, την ακρίβεια και την κερδοσκοπία. Αυτή είναι η πατρίδα των οικονομικών ελίτ, που βλέπουν στα ολοκληρωτικά καθεστώτα ένα μέσο ελέγχου και καταστολής των λαϊκών κινημάτων. Η άλλη πατρίδα είναι αυτή που βιώνει στο πετσί της όλες αυτές τις άσχημες καταστάσεις: η φτώχεια είναι πραγματική ένδεια, η ακρίβεια σημαίνει περιορισμό των βασικών αναγκών και υποβάθμιση της ζωής.
Αυτή είναι η πατρίδα των λαϊκών οικογενειών, των εργαζομένων, των αυτοαπασχολούμενων, ακόμα και των επαγγελματιών του τουρισμού που βλέπουν μπροστά τους ένα αβέβαιο μέλλον.
Σε τέτοιες συνθήκες κρίσης και ανασφάλειας, προειδοποίησε η κ. Τσάτσα, οι ακροδεξιές ιδεολογίες και πρακτικές βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να αναπτυχθούν. Έρχονται υποσχόμενες απλές, δήθεν λύσεις, για να εγκλωβίσουν έναν κόσμο που βρίσκεται μπερδεμένος και σε δύσκολη θέση, αναζητώντας αποδιοπομπαίους τράγους στους μετανάστες, στους πολιτικούς τους αντιπάλους, σε όποιον διαφέρει. «Σε αυτές τις λογικές όταν δώσεις χώρο, η αλήθεια είναι ότι είναι εύκολο να θεριέψουν», υπογράμμισε με νόημα, εξηγώντας γιατί το περιστατικό της Κυριακής δεν είναι απλώς ένα επικοινωνιακό λάθος, αλλά μια βαθιά πολιτική τομή που απαιτεί άμεση και σθεναρή απάντηση.
Οι επόμενες κινήσεις του ΚΚΕ και της Λαϊκής Συσπείρωσης
Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, το ΚΚΕ και η Λαϊκή Συσπείρωση δηλώνουν αποφασισμένα να μην αφήσουν το ζήτημα να ξεχαστεί ή να «αμβλυνθεί», όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η κ. Τσάτσα. Πρώτος στόχος είναι η επαναφορά του θέματος προς συζήτηση στα αρμόδια θεσμικά όργανα, δηλαδή στο δημοτικό συμβούλιο και στα κοινοτικά συμβούλια. Το ζητούμενο είναι να ληφθούν σαφείς και δεσμευτικές αποφάσεις που θα βάζουν οριστικό φραγμό σε κάθε μελλοντική απόπειρα εμφάνισης και νομιμοποίησης φασιστικών και ναζιστικών μορφωμάτων στον δημόσιο βίο της Πάρου.
Η Μαρία Τσάτσα τόνισε ότι πρέπει να διασφαλιστεί πως «δεν θα εκφραστεί καμία ανοχή». Το δίδαγμα από την ιστορία είναι σαφές: Ο φασισμός δεν καταπολεμήθηκε με τον κατευνασμό ή την ανοχή, αλλά με την οργανωμένη πάλη, την ιδεολογική αντιπαράθεση και την καθολική κοινωνική απομόνωσή του. Σε αυτό το πλαίσιο, απηύθυνε κάλεσμα προς όλους τους φορείς και τις πολιτικές παρατάξεις του νησιού να πάρουν ξεκάθαρη θέση, προλαμβάνοντας και όχι απλώς αντιδρώντας εκ των υστέρων. Το «καλύτερο», όπως είπε, θα ήταν προληπτικά να υπάρξει μια καθολική δημόσια δήλωση από όλες τις πολιτικές δυνάμεις που θα ξεκαθαρίζει ότι τέτοιες λογικές και πρακτικές δεν είναι αποδεκτές.
Πέρα από το ζήτημα του αντιφασισμού, η κ. Τσάτσα αφιέρωσε το τελευταίο μέρος της παρέμβασής της στην πρόσκληση για μια σημαντική πολιτική εκδήλωση που διοργανώνει η Λαϊκή Συσπείρωση. Η εκδήλωση αυτή, που θα πραγματοποιηθεί αύριο, Τρίτη, στις 7:30 το απόγευμα, στο ανοιχτό θέατρο του Γυμνασίου της Παροικιάς (με εναλλακτικό χώρο το Πολυγωνικό σε περίπτωση κακοκαιρίας), έχει τον τίτλο «Τι Δήμο Θέλουμε». Κεντρικοί ομιλητές θα είναι ο επικεφαλής της Λαϊκής Συσπείρωσης Πάρου, Θανάσης Μαρτινόπουλος, και ο επικεφαλής της παράταξης στο Νότιο Αιγαίο, Γιάννης Αγγέλου.
Στόχος της εκδήλωσης, όπως εξήγησε η Μαρία Τσάτσα, είναι να συζητηθούν επί της ουσίας λύσεις για τα οξυμένα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δημότες της Πάρου. Τα ζητήματα αυτά δεν είναι αυθαίρετα· έχουν συλλεχθεί και καταγραφεί μέσα από τις λαϊκές συνελεύσεις του περασμένου Νοεμβρίου, μια διαδικασία βάσης που ανέδειξε τις πραγματικές ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Παράλληλα, θα γίνει αναφορά και στο νέο νομοθετικό πλαίσιο για τους δήμους που προωθεί η κυβέρνηση, το οποίο, σύμφωνα με την κ. Τσάτσα, αποκαλύπτει τον πραγματικό προσανατολισμό της κεντρικής εξουσίας, που δεν είναι άλλος από την περαιτέρω συρρίκνωση των αρμοδιοτήτων και των πόρων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Ωστόσο, το μήνυμα που θέλει να περάσει η Λαϊκή Συσπείρωση είναι ότι, παρά το ασφυκτικό θεσμικό πλαίσιο, υπάρχουν λύσεις που μπορούν να διεκδικηθούν και να εφαρμοστούν, εφόσον υπάρξει ισχυρή πολιτική βούληση και θέληση. Δεν πρόκειται για λόγια του αέρα· η εκδήλωση θα φιλοξενήσει θεματικές παρεμβάσεις από ειδικούς επιστήμονες σε κρίσιμα πεδία όπως το τοπικό πολεοδομικό σχέδιο, το περιβάλλον και ο πολιτισμός. «Θέλουμε να ακούσουμε και τον κόσμο και τις προτάσεις του», κατέληξε η κ. Τσάτσα, δίνοντας τον τόνο μιας ανοιχτής, δημοκρατικής και ουσιαστικής πολιτικής διαδικασίας.
Η εκδήλωση αυτή αποκτά, υπό το φως των γεγονότων της Κυριακής, μια ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα. Είναι η απάντηση της δημοκρατικής και αριστερής Πάρου στην προσπάθεια του σκοταδισμού να τρυπώσει μέσα από τα «παράθυρα» και να δηλητηριάσει την κοινωνική ζωή. Είναι η υπενθύμιση ότι ο πραγματικός πολιτισμός, η πραγματική πρόοδος και η πραγματική ελευθερία δεν μπορούν παρά να είναι ασύμβατες με τον φασισμό, ο οποίος, όσο και αν μεταμφιέζεται σε «πολιτιστικό σύλλογο», παραμένει ό,τι πιο βάρβαρο και απάνθρωπο έχει να επιδείξει η ιστορία της ανθρωπότητας.
