Αν θελήσουμε να μελετήσουμε ένα συγκεκριμένο πρόβλημα της καθημερινότητας του πολίτη όπως είναι τα απορρίμματα και ο τρόπος που λειτουργεί το σύστημα αποκομιδής και διαχείρισής τους, πολύ γρήγορα θα βρεθούμε μπροστά σε ένα γνώριμο σχήμα με τρεις βασικούς πυλώνες που είναι το κεντρικό κράτος, η τοπική διοίκηση και οι πολίτες.
Και σχεδόν πάντα, κάθε πυλώνας τείνει να επιρρίπτει την ευθύνη στους άλλους δύο.
Οι δημοτικές αρχές συχνά κατηγορούν το κεντρικό κράτος για το θεσμικό πλαίσιο που δεν επιτρέπει προσλήψεις μόνιμου προσωπικού, για τις χρονοβόρες διαδικασίες και για την οικονομική ασφυξία που οδηγεί αναγκαστικά σε αύξηση δημοτικών τελών και σε εργολαβίες. Και όταν «ζορίζονται» μεταφέρουν το βάρος στη «θεωρία της ατομικής ευθύνης», υπονοώντας ότι αν ο πολίτης ήταν πιο συνειδητοποιημένος, το πρόβλημα θα λυνόταν σχεδόν από μόνο του.
Οι πολίτες, από την άλλη, κατηγορούν τους δήμους για κακή οργάνωση, «ψηφοθηρική» χωροθέτηση κάδων και αδιαφορία. Και βέβαια οι «άνωθεν» σφυρίζουν αδιάφορα και επιρρίπτουν το «μπαλάκι» στις δημοτικές αρχές. Κάπως έτσι, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.
Κανείς δεν έχει απόλυτο άδικο, αλλά και κανείς δεν έχει απόλυτο δίκιο. Η αλήθεια είναι ότι το κεντρικό κράτος καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το πλαίσιο δηλαδή την χρηματοδότηση, τις προσλήψεις, την νομοθεσία και τις υποδομές.
Όταν ένας δήμος καλείται να διαχειριστεί αυξημένα απορρίμματα (ειδικά εδώ με έντονη εποχικότητα και τουριστική πίεση) χωρίς επαρκές προσωπικό και μέσα, οι επιλογές του είναι αντικειμενικά περιορισμένες.
Ταυτόχρονα όμως, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι η τοπική διοίκηση έχει ευθύνη οργάνωσης, σχεδιασμού και επικοινωνίας.
Η έλλειψη σαφούς σχεδίου, η απουσία στοιχείων, η μη αξιολόγηση των διαδικασιών και η ελλιπής ενημέρωση των πολιτών υπονομεύουν ακόμη και τις καλύτερες προθέσεις. Και φυσικά, μερικοί πολίτες δεν είναι απλοί παρατηρητές.
Όταν τα απορρίμματα αφήνονται εκτός κάδων, όταν η ανακύκλωση αντιμετωπίζεται ως «όλα μαζί σε έναν μπλε κάδο», όταν η καθημερινή συμπεριφορά αγνοεί το συλλογικό αποτέλεσμα, τότε κανένα σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά.
Το ίδιο ακριβώς σχήμα συναντάμε και στο κυκλοφοριακό πρόβλημα. Το κράτος φταίει για την έλλειψη υποδομών, ο δήμος για την απουσία σχεδίου και ελέγχου, οι πολίτες για τη χρήση του αυτοκινήτου ακόμη και για διαδρομές λίγων μέτρων. Και πάλι, όλοι έχουν λόγους και πάλι, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο.
Αν θέλουμε πραγματικά να μιλήσουμε για λύσεις, το πρώτο βήμα είναι να εγκαταλείψουμε τη λογική της αποκλειστικής ευθύνης του «άλλου».
Τα σύνθετα προβλήματα της καθημερινότητας δεν λύνονται με απλοϊκά σχήματα.
Και σαν «κερασάκι στην τούρτα»… εμφανίζονται κι οι δήθεν «αγανακτισμένοι» που ζητούν κάμερες και υπέρογκα πρόστιμα και φυσικά ως «αναμάρτητοι» την «κεφαλήν επί πίνακι» των υποτιθεμένων… «εγκληματιών». Εκείνοι ποτέ δεν φταίνε… οι άλλοι πάντα φταίνε.
Όσο ο καθένας θα δείχνει τον άλλον, τόσο το πρόβλημα θα παραμένει.
Όταν όμως αρχίσουμε να μιλάμε σοβαρά για συνυπευθυνότητα, ρεαλισμό και συνεργασία, τότε έστω και αργά μπορούν να εμφανιστούν λύσεις που να αντέχουν στον χρόνο.
