Η πρόσφατη πολιτική εξέλιξη στην Ουγγαρία δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη χώρα.
Αποτελεί ένα ευρωπαϊκό μήνυμα με ευρύτερη σημασία που «λέει» ότι οι κοινωνίες, ακόμη και μετά από μακρά περίοδο θεσμικής εκτροπής και απολυταρχίας, μπορούν να αντιδράσουν και να επαναφέρουν τη δημοκρατία τους.
Η εκλογική ήττα του Βίκτωρ Όρμπαν δεν ήταν ένα απλό πολιτικό γεγονός. Ήταν η κορύφωση μιας μακράς διαδικασίας συσσώρευσης δυσαρέσκειας απέναντι σε ένα μοντέλο εξουσίας, που βασίστηκε στον έλεγχο των θεσμών της Δικαιοσύνης, των ανεξάρτητων αρχών, των Μέσων Ενημέρωσης κλπ.
Ένα σύστημα, που αξιοποίησε το κράτος, όχι ως εργαλείο δημόσιας πολιτικής, αλλά ως μηχανισμό αναπαραγωγής ισχύος και πλουτισμού μιας κλειστής ελίτ. Το αποτέλεσμα ήταν η σταδιακή διάβρωση, όχι μόνο του κράτους δικαίου, αλλά και της ίδιας της κοινωνικής συνοχής. Πίσω από ρητορικές φόβου και εθνικισμού, αποκαλύφθηκε μια πραγματικότητα αυταρχισμού και πελατειακών σχέσεων.
Η αντίδραση των πολιτών ήταν υπέρ της δημοκρατίας, της διαφάνειας και της αξιοπρέπειας. Αυτή η εξέλιξη, δεν μπορεί να ιδωθεί αποκομμένα από όσα συμβαίνουν σήμερα στην Ελλάδα. Στην ελληνική Βουλή, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης κατηγόρησε ευθέως την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη για υιοθέτηση πρακτικών που θυμίζουν το ουγγρικό παράδειγμα.
Ο χαρακτηρισμός «Όρμπαν των Βαλκανίων», ανεξαρτήτως της πολιτικής του φόρτισης, δεν είναι τυχαίος. Αντανακλά μια αυξανόμενη ανησυχία για την πορεία των θεσμών στη χώρα.
Οι καταγγελίες αφορούν συγκεκριμένα ζητήματα, όπως τη διόγκωση ενός προσωποκεντρικού «επιτελικού κράτους», την εκτεταμένη χρήση απευθείας αναθέσεων, την καταγγελλόμενη κατασπατάληση δημόσιων και ευρωπαϊκών πόρων, καθώς και σοβαρές υποθέσεις, που σχετίζονται με παρακολουθήσεις και λειτουργία του κράτους δικαίου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στη λειτουργία του κοινοβουλίου, με μαζική κατάθεση τροπολογιών την τελευταία στιγμή, αλλά και οι αιτιάσεις για πίεση ή υπονόμευση ανεξάρτητων αρχών. Όλα αυτά συνθέτουν μια εικόνα θεσμικής «χαλάρωσης», που οδηγεί σε βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης.
Το ουγγρικό παράδειγμα αποδεικνύει ότι η δημοκρατία δεν καταλύεται μόνο με πραξικοπήματα. Μπορεί να φθαρεί αργά, μέσα από την επικράτηση της αδιαφάνειας, της ατιμωρησίας και της συγκέντρωσης εξουσίας. Αλλά αποδεικνύει και κάτι εξίσου σημαντικό, ότι οι κοινωνίες μπορούν να αντιδράσουν.
Η Ελλάδα άραγε βρίσκεται στο ίδιο σημείο; Βρίσκεται μπροστά σε ένα σταυροδρόμι, όπου ο πολίτης πρέπει να σκεφτεί τι κράτος θέλει, ποια ποιότητα δημοκρατίας ανέχεται και ποια όρια είναι διατεθειμένος να υπερασπιστεί;
Η «ανάσα δημοκρατίας» στη Βουδαπέστη λειτουργεί τελικά ως προειδοποίηση, αλλά και ως υπενθύμιση.
Αν υπάρχει ένα πραγματικό δίδαγμα για την Ελλάδα, είναι αυτό…
Οι θεσμοί δεν καταρρέουν σε μια μέρα, αλλά και δεν αποκαθίστανται χωρίς κοινωνική απαίτηση.
