Ένα νέο Νομοσχέδιο του υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που περιλαμβάνει ένα συνονθύλευμα ετερόκλιτων ρυθμίσεων που επιφέρουν δραστικές μεταβολές στο περιβάλλον ήρθε για διαβούλευση τις ημέρες των εορτών του Πάσχα!
Το Νομοσχέδιο περιλαμβάνει μεταξύ άλλων, τη χωροθέτηση και αδειοδότηση των εγκαταστάσεων παραγωγής και αποθήκευσης ενέργειας από ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά, την προώθηση των υπεράκτιων αιολικών πάρκων, τη μίσθωση και αδειοδότηση μεταλλείων και λατομείων, τη νομιμοποίηση αυθαιρέτων εγκαταστάσεων κάθε είδους σε δάση και αναδασωτέα καθώς και την ανάκληση της εκτέλεσης των πράξεων επιβολής κυρώσεων (κατεδαφίσεις, πρόστιμα) για τις αντίστοιχες παραβάσεις, τη μείωση της ήδη σχεδόν ανύπαρκτης προστασίας των περιοχών Natura με την παροχή της δυνατότητας πολεοδόμησής τους κ.ο.κ.
Κοινός παρονομαστής αυτών των ρυθμίσεων είναι το έμμεσο αλλά βαρύ πλήγμα που επιφέρουν στην ήδη δοκιμαζόμενη από πλημμύρες, επιδημίες και άλλες καταστροφές ελληνική ύπαιθρο, την οποία μετατρέπουν σε ένα απέραντο βιομηχανικό τοπίο, καταστρέφοντας ό,τι έχει απομείνει από το φυσικό της περιβάλλον και εκτοπίζοντας ακόμα περισσότερο τον αγροτικό πληθυσμό και την πρωτογενή παραγωγή.
Σύμφωνα με το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητος:
«Το νομοσχέδιο αριθμεί 110 άρθρα και πραγματεύεται έξι διαφορετικά θεματικά αντικείμενα, από την ενσωμάτωση τριών διαφορετικών ενωσιακών Οδηγιών, την κατάργηση και των ελαχίστων προϋποθέσεων για τη χωροθέτηση και αδειοδότηση των ΑΠΕ και την ανατροπή ισχυουσών ρυθμίσεων για την προστασία των περιοχών Natura, των δασών και των αναδασωτέων εκτάσεων μέχρι την παρέμβαση στα εκπονούμενα Τοπικά Χωροταξικά Σχέδια (ΤΠΣ) και την οργάνωση και στελέχωση του ΥΠΕΝ και των εποπτευόμενων φορέων.
Περιλαμβάνει πλήθος τροποποιήσεων της ισχύουσας νομοθεσίας, εξαιρετικά λεπτομερείς ρυθμίσεις και παραρτήματα με ειδικές τεχνικές προδιαγραφές για την αγορά ενέργειας, καθώς και αρκετές ειδικές και συχνά φωτογραφικές ρυθμίσεις όπως π.χ. την ανέγερση παρεκκλησίου Ιεράς Μονής, τη μετεγκατάσταση Υπηρεσιών του δήμου Ελληνικού, την ανέγερση πολυχώρου στην Πάτμο, τη νομιμοποίηση εγκαταστάσεων εντός πάρκων και αλσών στους ΟΤΑ, την εξαίρεση από την αναστολή οικοδομικών εργασιών στον Υμηττό, την παράταση της υποβολής αιτήσεων για την υπαγωγή στα κίνητρα του ΝΟΚ κ.λπ.
Πρόκειται για ακόμη μία χαρακτηριστική περίπτωση παραβίασης του άρθρου 74 παρ. 5 του Συντάγματος, που ορίζει ότι «Νομοσχέδιο ή πρόταση νόμου που περιέχει διατάξεις άσχετες με το κύριο αντικείμενό τους δεν εισάγεται για συζήτηση».
Διαβούλευση τη Μεγάλη Εβδομάδα!
Η διαβούλευση με τους πολίτες πραγματοποιήθηκε εντός δύο εβδομάδων, στις οποίες περιλαμβανόταν η Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα.
Οι πολίτες κλήθηκαν να αναγνώσουν 300 περίπου σελίδες, να κατανοήσουν και να ελέγξουν σε βάθος ένα μεγάλο αριθμό πολύπλοκων ρυθμίσεων και να διατυπώσουν με δόκιμα επιχειρήματα τις ενστάσεις και αντιρρήσεις τους, χωρίς μάλιστα να έχουν πρόσβαση σε κανένα από τα στοιχεία που αιτιολογούν και στηρίζουν επιστημονικά τις επιλογές του υπουργείου.
Το Παρατηρητήριο Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου και το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητος σε κοινή τους ανακοίνωση σημειώνουν:
«Ολοκληρώθηκε η “δημόσια διαβούλευση” για το νέο νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ, το οποίο τιτλοφορείται «Εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας για τη χρήση και την παραγωγή Ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας».
Παρότι ο τίτλος παραπέμπει κυρίως στις ΑΠΕ, στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα πολυθεματικό νομοσχέδιο που επηρεάζει ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων:
– Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ)
– Περιοχές Natura 2000
– Δάση και αναδασωτέες εκτάσεις
– Πολεοδομία και χωροταξία
– Μεταλλεία και λατομεία
– Διοικητικές και θεσμικές ρυθμίσεις
Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητος, με επικεφαλής την Μαρία Καραμανώφ, κατέθεσε έναν κρίσιμο σχολιασμό στη διαβούλευση, αποδομώντας συνολικά τη φιλοσοφία του νομοσχεδίου και θέτοντας σοβαρά ζητήματα νομιμότητας, δημοκρατίας και περιβαλλοντικής προστασίας.
1. “Νομοσχέδιο – συνονθύλευμα” και αντισυνταγματικότητα
Το Επιμελητήριο τονίζει ότι το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει 110 άρθρα και καλύπτει 6 διαφορετικά αντικείμενα, εισάγοντας άσχετες μεταξύ τους ρυθμίσεις (ΑΠΕ, Natura, δάση, μεταλλεία, πολεοδομία, διοίκηση). Αυτό παραβιάζει ευθέως το Σύνταγμα, καθώς δεν επιτρέπεται η εισαγωγή άσχετων διατάξεων σε ένα ενιαίο νομοσχέδιο.
2. Διαβούλευση-παρωδία
Δόθηκαν μόλις 2 εβδομάδες για την διαβούλευση, μέσα σε περίοδο Πάσχα, για ένα κείμενο 300+ σελίδων. Σαν αποτέλεσμα, οι πολίτες δεν μπορούσαν να ενημερωθούν ουσιαστικά και η συμμετοχή ήταν τυπική και όχι πραγματική. Το Επιμελητήριο μιλά ξεκάθαρα για ευτελισμό της διαβούλευσης, προσχηματική διαδικασία και παραβίαση της αρχής της συμμετοχικής δημοκρατίας (ευρωπαϊκό δίκαιο).
3. Αφαίρεση δικαστικής προστασίας από τους πολίτες
Ένα από τα πιο σοβαρά σημεία είναι ότι το νομοσχέδιο ρυθμίζει κρίσιμα περιβαλλοντικά ζητήματα με νόμο αντί για διοικητικές πράξεις (π.χ. Προεδρικά Διατάγματα, Υπουργικές Αποφάσεις). Οι πολίτες όμως δεν μπορούν να προσβάλουν άμεσα έναν νόμο στα δικαστήρια, συνεπώς μειώνεται δραστικά η πρόσβασή τους στη δικαιοσύνη.
4. Καταστρατήγηση προστασίας δασών και αναδασώσεων
Το Επιμελητήριο επισημαίνει μια ιδιαίτερα επικίνδυνη διάταξη: Αν μια περιοχή είχε άδεια επέμβασης για κάποιο έργο και μετά καεί, η αναδάσωση μπορεί να ανακληθεί υποχρεωτικά (!) Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι τα καμένα δάση χάνουν την προστασία τους και δημιουργείται ισχυρό κίνητρο για αλλαγή χρήσης γης. Παράλληλα, στο νομοσχέδιο παρατείνεται η νομιμοποίηση αυθαιρέτων και αναστέλλονται κατεδαφίσεις και πρόστιμα.
5. ΑΠΕ χωρίς περιβαλλοντικό έλεγχο
Ιδιαίτερα σκληρή είναι η κριτική για τις “περιοχές επιτάχυνσης ΑΠΕ”, που δρομολογούνται από το νομοσχέδιο. Στις περιοχές αυτές τα έργα θα εξαιρούνται από περιβαλλοντική αδειοδότηση! Το Επιμελητήριο επισημαίνει ότι η Ελλάδα δεν έχει ολοκληρωμένο χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ, και για αυτό έχει καταδικαστεί από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό σημαίνει ότι οι περιοχές Natura δεν έχουν επαρκές καθεστώς προστασίας. Συνεπώς, η επιτάχυνση των ΑΠΕ γίνεται χωρίς επιστημονική βάση και σε σύγκρουση με το ευρωπαϊκό δίκαιο.
6. Συνολική εικόνα: Η ύπαιθρος γίνεται εξορυκτική και ενεργειακή βιομηχανία – η αυθαίρετη δόμηση ενθαρρύνεται
Το βασικό συμπέρασμα του Επιμελητηρίου είναι ξεκάθαρο:
– Όλες οι ρυθμίσεις, παρότι φαινομενικά άσχετες, έχουν κοινό στόχο την χαλάρωση των υφιστάμενων περιορισμών, τη διευκόλυνση επενδύσεων χωρίς επαρκή έλεγχο και την υποβάθμιση προστασίας της φύσης. Δεν πρόκειται απλώς για ένα “κακό νομοσχέδιο”. Αποτελεί μια συστημική αλλαγή από την προστασία περιβάλλοντος και τις θεσμικές εγγυήσεις προς την επιτάχυνση επενδύσεων με περιορισμένη δημοκρατία και έλεγχο».
Συναγερμός στην Πάρο
Ήδη στην Πάρο υπάρχουν εξελίξεις και αντιδράσεις για τον αιφνιδιασμό του Νομοσχεδίου και τους πραγματικούς στόχους που αποκρύπτει.
Την περασμένη εβδομάδα έγινε μία πρώτη συγκέντρωση φορέων στον Χώρο Τέχνης (πρ. κτίριο Δημητρακοπούλου) στην Παροικιά, παρουσία του δημάρχου Πάρου, Κώστα Μπιζά.
Μεταξύ των θεμάτων που συζητήθηκαν, ήταν φυσικά και οι… «υποσχέσεις» του υπουργείου Περιβάλλοντος, ότι από αυτό το Νομοσχέδιο θα υπήρχε για την τοποθέτηση νέων ανεμογεννητριών εξαίρεση των λεγόμενων τουριστικών νησιών, κάτι που φυσικά αποδείχθηκε ψευδές. Παρά ταύτα η αλήθεια είναι μία. Με το νέο Νομοσχέδιο επισπεύδεται η εγκατάσταση ανεμογεννητριών στα νησιά μας.
Οι φορείς που συγκεντρώθηκαν στην Παροικιά αποφάσισαν να προχωρήσουν σε κινητοποιήσεις και να διαμαρτυρηθούν στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Ακόμα, από τον πολιτιστικό σύλλογο «Αρχίλοχος» δημοσιοποιήθηκε η παρακάτω ανακοίνωση:
«Με τον βαρύγδουπο τίτλο «Εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας για τη χρήση και παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές – Ενσωμάτωση των Οδηγιών (ΕΕ) 2023/2413, 2024/1405 και μερική ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1788 – Ρυθμίσεις για την αγορά ενέργειας – Πολεοδομικές ρυθμίσεις – Διατάξεις περιβαλλοντικής και δασικής προστασίας – Ρυθμίσεις για την οργάνωση και την επαρκή στελέχωση του ΥΠΕΝ και λοιπών φορέων εποπτείας του», εισήχθη σε δημόσια διαβούλευση με καταληκτική ημερομηνία την 14η Απριλίου 2026.
Το χρονικό διάστημα διαβούλευσης, διάρκειας μόλις δύο (2) εβδομάδων και εν μέσω της Μεγάλης Εβδομάδας, για ένα νομοσχέδιο μεγίστης περιβαλλοντικής σημασίας (110 άρθρων, περίπου 300 σελίδων και πλήθους επιστημονικών και τεχνικών όρων), καθιστά τη διαδικασία όχι απλώς προβληματική, αλλά επί της ουσίας προσχηματική.
Από μία ακόμη και επιφανειακή ανάγνωση βασικών σημείων προκύπτει ότι το προς διαβούλευση νομοσχέδιο:
Διακατέχεται από τη λογική του κατεπείγοντος. Αναφορές όπως «ενεργειακή επιτάχυνση», «υπέρτατο κοινωνικό συμφέρον» κ.λπ. επιστρατεύονται για να νομιμοποιήσουν την επίσπευση διαδικασιών και να διασφαλίσουν την ταχεία ψήφισή του.
Αποτελείται από πλήθος άρθρων, εκ πρώτης όψεως ασύνδετων μεταξύ τους, τα οποία όμως στο σύνολό τους συγκλίνουν σε ένα αποτέλεσμα: την καταστροφή των εναπομεινάντων στοιχείων του φυσικού περιβάλλοντος.
Περιοχές NATURA, δασικές και αναδασωτέες εκτάσεις, καθώς και περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, οδηγούνται, μέσω διαδικασιών fast track και περιορισμένης διαφάνειας, σε εκτεταμένες παρεμβάσεις για την εγκατάσταση έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Αυθαίρετες κατασκευές και εγκαταστάσεις κάθε μορφής, σε δάση και περιοχές ιδιαίτερου κάλλους και δημοσίου ενδιαφέροντος, οδηγούνται σε μαζική νομιμοποίηση.
Περιλαμβάνει ρυθμίσεις εμφανώς άσχετες με τον πυρήνα του νομοσχεδίου, όπως η μετεγκατάσταση υπηρεσιών του Δήμου Ελληνικού, η ανέγερση πολυχώρου στην Πάτμο, η νομιμοποίηση εγκαταστάσεων εντός πάρκων και αλσών των ΟΤΑ, καθώς και η παράταση υποβολής αιτήσεων για υπαγωγή στα κίνητρα του ΝΟΚ.
Μία, έστω και ακροθιγής, αναφορά σε βασικά σημεία του προτεινόμενου νομοσχεδίου αρκεί για να αναδείξει τον προβληματικό χαρακτήρα της διαδικασίας διαβούλευσης.
Για τον λόγο αυτό, η συμμετοχή μας σε αυτή κρίθηκε περιττή.
Θεωρούμε, ωστόσο, απολύτως αναγκαία την ουσιαστική μελέτη και ανάλυση του νομοσχεδίου, καθώς και την πλήρη ενημέρωση του παριανού λαού.
Η τοπική κοινωνία διαθέτει ήδη γνώση και εμπειρία από κινητοποιήσεις του πρόσφατου παρελθόντος σε ζητήματα προστασίας του περιβάλλοντος και του ιδιαίτερου φυσικού κάλλους του νησιού μας, στοιχεία που καθιστούν επιτακτική τη διατήρηση της εγρήγορσης».
