«Αυτός ο λαός δεν λυγίζει παρά μόνο μπροστά στους νεκρούς του» Γ. Ρίτσος
Οι 200 κομμουνιστές της Καισαριανής βγαίνουν από τη σκιά μέσα από σπάνια ντοκουμέντα
Την Πρωτομαγιά του 1944, διακόσιοι Έλληνες πατριώτες, στην πλειονότητά τους κομμουνιστές, «τίμησαν» την Εργατική Πρωτομαγιά με το αίμα τους. Εκτελέστηκαν εν ψυχρώ από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής.
Η ιστορία τους, γραμμένη με αίμα και θυσία, παρέμενε για δεκαετίες «στο σκοτάδι», όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε. Όμως, η ανάδυση σπάνιων φωτογραφικών ντοκουμέντων, που παρέμεναν κρυμμένα για 82 ολόκληρα χρόνια, ήρθε να φωτίσει ξανά το μεγαλείο τους, η εικόνα τους επιβεβαίωσε τις αφηγήσεις προκαλώντας ρίγη συγκίνησης και έντονους ιστορικούς προβληματισμούς.
Με αφορμή την κυκλοφορία ενός ειδικού ένθετου αφιερώματος από την εφημερίδα «Ριζοσπάστης», το Σαββατοκύριακο 25-26/4 το οποίο παρουσιάζει ανέκδοτα βιογραφικά, προσωπικές μαρτυρίες και επιστολές των 200 εκτελεσθέντων, η εκπομπή «Οι ειδήσεις… αλλιώς» του ParosVoice.com φιλοξένησε δύο καλεσμένους που φέρνουν στο φως την ιστορική αλήθεια.
Στο στούντιο, ο Νίκος Ραγκούσης υποδέχθηκε τη Μαρία Τσάτσα και τον Τάσο Αγγελίδη, μέλη του Τομεακού Συμβουλίου Νοτίων Κυκλάδων του ΚΚΕ, οι οποίοι μίλησαν με συγκίνηση και ιστορική ακρίβεια για το χρονικό της εκτέλεσης, την ηρωική στάση των θυμάτων και τη διαχρονική σημασία του αγώνα τους.
Η ανακοίνωση των δημίων: «Αντίποινα» για τη δολοφονία στρατηγού
Η συζήτηση ξεκίνησε με ένα συγκλονιστικό ντοκουμέντο: την επίσημη ανακοίνωση των γερμανικών δυνάμεων κατοχής.
«Εις τας 27 Απριλίου 1944 εφονεύθησαν κομμουνισταί αντάρται κατόπιν υπούλου επιθέσεως πλησίον των Μολάων έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις εκ των συνοδών του», ανέφερε το κείμενο, το οποίο διάβασε ο δημοσιογράφος. Ως αντίποινα, ο γερμανικός στρατός διέτασσε την εκτέλεση διακοσίων κομμουνιστών, ενώ τα «ελληνικά εθελοντικά σώματα», οι ντόπιοι-Έλληνες συνεργάτες των Ναζί, εκτέλεσαν «ιδία πρωτοβουλία» άλλους εκατό χωρικούς».
Ποιοι ήταν οι 200;
Μπροστά σε μια προσπάθεια ορισμένοι κύκλοι να «αποχρωματίσουν» την ταυτότητα των θυμάτων, αποκαλώντας τους απλώς «αγωνιστές» ή «Έλληνες», οι Τσάτσα και Αγγελίδης υπήρξαν κατηγορηματικοί. «Ήτανε σίγουρα κομμουνιστές», τόνισε με έμφαση ο κ. Αγγελίδης. «Στην πλειοψηφία τους ήταν μέλη και στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος». Και συμπλήρωσε, δίνοντας μια διάσταση που συχνά διαφεύγει: «Αυτοί οι άνθρωποι δεν έγιναν αντιστασιακοί μόνο την περίοδο της Κατοχής.
Κάνανε αντίσταση πριν τον πόλεμο, πριν καν έρθει ο κατακτητής. Ήταν φυλακισμένοι από το 1935-36 με το Ιδιώνυμο του Βενιζέλου και συνέχισαν με τη δικτατορία του Μεταξά. Ήταν συνδικαλιστές, άνθρωποι που παλεύανε για αυτά που παλεύει και σήμερα ο κόσμος». Μάλιστα, έκανε έναν παραλληλισμό με το σήμερα, αναφερόμενος σε διώξεις συνδικαλιστών και εκπαιδευτικών, για να δείξει ότι η ταξική πάλη και η ιδεολογική συνέπεια είναι διαχρονικές αξίες.
Η κ. Τσάτσα πρόσθεσε ότι μέσα από το ένθετο του «Ριζοσπάστη» θα παρουσιαστούν εκτενή βιογραφικά, που αποδεικνύουν περίτρανα ότι το 90% των θυμάτων ήταν κομμουνιστές. «Ήταν οι μοναδικοί που παραδόθηκαν από το ελληνικό κράτος στους Γερμανούς», είπε χαρακτηριστικά. «Για το Τρίτο Ράιχ, αυτοί οι άνθρωποι αποτελούσαν “θησαυρό”. Η εκτέλεσή τους είχε έναν ισχυρό συμβολισμό».
«Τραγουδώντας στο εκτελεστικό απόσπασμα»:
Ίσως το πιο συγκλονιστικό κομμάτι της συζήτησης αφορούσε την ίδια τη στιγμή της εκτέλεσης. Ο Νίκος Ραγκούσης, με εμφανή συγκίνηση, ρώτησε «Τι είναι αυτό που κρατάει έναν άνθρωπο όρθιο, τραγουδώντας, μπροστά στα γερμανικά όπλα;». Η απάντηση της κ. Τσάτσας ήταν λιτή αλλά βαθιά:«Η πίστη στο σκοπό του αγώνα. Η συντροφικότητα».
Εξήγησε ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν ήταν απλά παθητικά θύματα. Ακόμα και μέσα στις φυλακές, διάβαζαν, οργανώνονταν, έστελναν γράμματα για να συνεχιστεί η αντιστασιακή δράση. Ο κ. Αγγελίδης έδωσε συγκεκριμένα, ανατριχιαστικά παραδείγματα ανθρώπων που αρνήθηκαν τη χάρη για να μην πάει άλλος στη θέση τους.
Ανέφερε τον Θεόδωρο Μανιατέα, στον οποίο οι Γερμανοί αξιωματικοί πρόσφεραν να γλιτώσει αν επιδιόρθωνε τις μπότες τους. Αρνήθηκε. Τον Νίκο Μαριακάκη από τα Χανιά, που απέρριψε υποτροφία στο εξωτερικό, δηλώνοντας ότι δεν θα προδώσει τους αγώνες του. Και τον Κώστα Ρουσόπουλο, που φώναξε σε έναν σύντροφό του που είχε οικογένεια: «Ζήσε εσύ Γιώργη, που έχεις οικογένεια: εγώ μόνο τη μάνα μου έχω». «Αυτό είναι το ανθρώπινο μεγαλείο», υπογράμμισε ο κ. Αγγελίδης. «Πέθαιναν για την Ελλάδα, για την ελευθερία, αφήνοντας πίσω τους μια τεράστια παρακαταθήκη».
Τα γράμματα που έγιναν διαθήκες αγώνα
Η συζήτηση ανέδειξε και μια άλλη, λιγότερο γνωστή πτυχή: την πνευματική παρακαταθήκη που άφησαν πίσω τους οι μελλοθάνατοι. Μέσα από τα γράμματα που έστελναν στους συγγενείς τους, δεν ζητούσαν συμπόνια, αλλά έδιναν οδηγίες για τη συνέχιση του αγώνα. Ο κ. Αγγελίδης διάβασε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από επιστολή του Δημήτρη Κοσμά: «Τις ιδέες μου δεν τις προδίδω, ούτε το λαό μου. Κάλλιον εντάφιον η τιμή».
Σε άλλο σημείωμά του, ο ίδιος έγραφε στους δικούς του: «Ο καθένας μας χρωστάει μια ζωή. Άλλοι τη δίνουν σήμερα, άλλοι θα τη δώσουν αύριο». Αυτή η περιφρόνηση προς τον θάνατο, αυτή η βεβαιότητα ότι η θυσία τους θα καρποφορήσει, είναι που, σύμφωνα με τους ομιλητές, κάνει τους 200 όχι απλά θύματα, αλλά τιτάνες της Ιστορίας.
Η ιστορία στο σήμερα: Από το ένθετο στην πολιτική αντιπαράθεση
Το αφιέρωμα του «Ριζοσπάστη» δεν έρχεται απλώς για να τιμήσει μια επέτειο. Έρχεται τη στιγμή που οι φωτογραφίες των 200, αγορασμένες από το ελληνικό κράτος, κινδυνεύουν να παραμείνουν «σε κάποιο συρτάρι», όπως χαρακτηριστικά είπε η κ. Τσάτσα. Η ίδια ξεκαθάρισε ότι πρόθεση του ΚΚΕ είναι τα ντοκουμέντα αυτά να γίνουν «προσβάσιμα στο λαό» και να μην μείνουν «άψυχα» σε μια βιβλιοθήκη. «Το ένθετο είναι μια προσπάθεια συλλογής στοιχείων», είπε. «Καλούμε τις οικογένειες, τους ιστορικούς, ακόμα και την προφορική ιστορία, όπως αυτή που καταγράφεται και στην Πάρο από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Αρχιλόχου, να συμβάλουν. Ένας από τους 200 είχε ζήσει για λίγο στην Πάρο».
Μια παρακαταθήκη ζωής
Καθώς η εκπομπή έφτανε στο τέλος της, η συγκίνηση ήταν διάχυτη. Οι φωτογραφίες που ήρθαν στο φως μετά από 82 χρόνια «σκότους» δεν είναι απλά τεκμήρια ενός εγκλήματος. Είναι καθρέφτης που δείχνει την Ελλάδα του χθες, αλλά και της σημερινής κρίσης. Οι 200 της Καισαριανής, με τη στάση τους απέναντι στο θάνατο, άφησαν πίσω τους ένα ανεκτίμητο μάθημα: ότι η αξιοπρέπεια, η συντροφικότητα και η πίστη στις αρχές κάποιου μπορούν να νικήσουν ακόμα και την πιο απόλυτη βία.
Το ειδικό ένθετο του «Ριζοσπάστη» που κυκλοφορεί το Σαββατοκύριακο 25-26 Απριλίου, με τα βιογραφικά, τις μαρτυρίες και τις επιστολές, δεν είναι απλώς ένα ιστορικό ντοκουμέντο. Είναι, όπως τόνισαν οι καλεσμένοι, μια πρόσκληση σε κάθε νέο και κάθε εργαζόμενο να αναλογιστεί το βάρος της θυσίας και να συνεχίσει τον αγώνα για μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση και πολέμους. Η ιστορία τους, πλέον, δεν είναι στο σκοτάδι. Είναι εδώ, για να μας υπενθυμίζει πως «εμείς θα φύγουμε, αλλά αφήνουμε κάτι πίσω».
